کسب درآمد

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni |

آذربایجان شرقی ( قسمت دوم )

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

مسجدحجة الاسلام

مسجدحجة الاسلام در جنوب صحن مدرسه ی طالبیه و غرب مسجد جامع تبریز واقع شده است . این مسجد پنجاه و هفت متر طول و بیست و پنج متر عرض دارد . در این مسجد پنجاه و چهار گنبد آجری بر روی هال ستون سنگی كبود به صورت قائم  قرار گرفته و همه ستون ها به شكل منشور و دارای قاعده ی ده ضلعی و سرستون مقرنس یكنواخت هستند. تنها یك ستون بزرگ كه  جلوی محراب واقع است ، دارای نوارهای تزیینی مارپیچی و سرستون مقرنس پركار است. بانی این مسجد "حجة الاسلام ملا محمد ممقانی " ، شاگرد " شیخ احمد احسائی " است . او پس از اتمامتحصیلات در نجف اشرف و بازگشت به تبریز ، در سال 1235 ه . ق بنای مسجد را آغاز كرد و در سال 1240  كار عمارت آن را به پایان رساند. این مسجد اخیراً پس از مرمت به مسجد جامع تبریز متصل و منضم شده است.

مسجد حسن پادشاه

این  مسجد در محوطه ی بازار شتربان و میدان صاحب الامر تبریز واقع شده است .

" حاج خلیفه كاتب چلبی "مولف كتاب " جهان نما " دربارهاین مسجد می نویسد : ... جامع السلطان حسن كه از بناهای اوزون حسن پادشاه آق قویونلو استوبه طرز جوامع سلاطین باسنگ تراش و سرب ساخته شده،بنای متین و باشكوهی است. در كنار صفه ی محراب،یك قطعه مرمر بلغمی بزرگ به طول و عرض چند ذرع به دیوار نصب شده و جامع را رونق بخشیده است. سنگ مرمری با چنین ابعاد از نوادر به شمار می رود . " اولیا چلبی " كه در سال 1050 ه . ق از مسجد حسن پادشاه دیدن كرده در توصیف این مسجد می نویسد: " ..این مسجد را سلطان حسن آق قویونلو بنا كرده است ... بنای این مسجد یكی از شاهكارهای هنر معماری است . گنبدهای آن همه كاشی كاری شده و از چهار سو دارای منافذی هستند كه با سنگ های مرمرین مزین و مشعشع گردیده اند. "

او در تشریح تزیینات مسجد می افزاید : " روی هر چهار دیوار این مسجد بزرگ را با اسلیمی ها ، ترنج ها ، گل ها وبوته های گوناگون و كتیبه های متعدد حجاری و گچ بری شده زینت بخشیده اند .. بالای درها و پنجره ها نیز سنگ نبشته هایی با خط ثلث جلی وجود دارد كه بی شباهت به خط زیبای یاقوت مستعصمی نیست . در طرفین محراب این مسجد دو پارچه ستون سنگیِزرد رنگ قرار دارد كه گویا اینها كهربا ست و نظیرشان در هیچ جای دنیا پیدا نمی شود." در وضعیت كنونی مسجد حسن پادشاه ، ازآنهمه سنگِ تراش و رخام و كاشی جز تعدادی اندك باقی نمانده است ، زیرا اوایل قرن حاضر در محل حسن پادشاه ، مسجدی با ستون های  چوبی و سقف مسطح برپا شد كه هنوز مورد استفاده اهالی است.

مسجد خزینه (قزللی )

سر ِ  بازار،درانتهای خیابان فردوسی تبریز مسجدقزللی كه به مسجد " حاج میرزا یوسف آقا " نیز معروف است قرار دارد. كف این مسجد ازسطح خیابان فردوسی و ورودی بازار یك متر بلندتر است و در رودی و پنجره های آن همه مشرف به خیاباناست.

مسجد قزللّی دوازده ستون سنگی و بیست گنبد آجری یكنواخت دارد . طول مسجد حدود بیست و چهار متر و عرضآن بیست متر است و خواجه نشین های تقریباَ عریضی دارد .بنای مسجد چنان كه از نامش نیز معلوم است  مرحوم حاج میرزا یوسف طباطبایی بود و عمارتآن نیز در ربعآخر قرن سیزدهم ه . ق صورت گرفت . هنگام ساخت این مسجد چند كوزه سكه زرین و سیمین به دستآمد.

مسجد زرگران

مسجد زرگران شهر بناب از مساجد دوره صفوی و از نظر معماری،تزیینات ستون و سرستون های چوبی تقریباَ مشابه مسجد اسماعیل بناب است . این مسجد دارای هشت ستون چوبی منقوش است و نمای خارجی آجر كاری زیبایی دارد.

مسجد سنگی ترك

مسجد جامع ترك یكی از زیباترین مساجد سنگیآذربایجان است كه در روستای ترك درسه كیلومتری  شمال میانه و در كنار جاده قدیم میانه به سراب واقع شده است . تاریخ بنای اولیهآن معلوم نیست ولی با توجه به شیوه معماری شبستان قدیمی می توانآن را به دوره ایلخانان نسبت داد.

بر در و دیوار مسجد تاریخ 1016 ه . ق مقارن با حكومت شاه عباس صفوی دیده می شود. همچنین طبق كتیبه موجود در محل ، در این مسجد به سال 1282 ه . ق پس از تخریب بر اثر زلزله ، در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و توسط " حاج عباس تركی " باز سازی شده است. مسجد سنگی دارای صحنی با دو در ورودی ، شبستان و مناره ای است كه گل دسته و قسمت فوقانیآن منهدم شده است. كتیبه ای در پیشانی دیوار در داخل هفت ترنج نوشته شده و یك كتیبه سنگی در كنار در ورودی به چشم می خورد.

شبستان مسجد مستطیلی به ابعاد 90/17 × 5/21 متر است. یك گنبد بزرگ بر فراز جلوخان محراب و 12 گنبد كوچكتر بر روی ستون های سنگی حجاری شده و جرزهای شبستان استقرار یافته اند . شبستان مسجد دارای یك محراب اصلی با مقرنس كاری ساده و دو محراب كوچكتر سنگی نقش دار است كه در طرفین محراب اصلی قرار دارند.

مسجد شهدا ( مسجد شازدا )

این مسجد در میدان شهدای تبریز واقع شده و قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به نام مسجد شازدا یا شاهزاده معروف بود . نوشته اند که به دستور علما و مجتهدین تبریز و ناصر الدین میرزا ولیعهد ، " سیدعلی محمد شیرازی " ملقب به " باب " را در مقابل این مسجد به دارآویختند.

مسجد شهدا ، دارای جلوخانی بزرگ ، كفش كنیوسیع و فضایی باز و فراخ است. ستون های سنگی منظم و سرستون های مقرنس و خواجه نشین ها و صفه های منظم در معماری این مسجد به چشم می خورد.

این مسجد در زمان حیات نایب السلطنه عباس میرزا ساخته شداز این رو به مسجد ولیعهد یا مسجد شازدا معروف گردید. با پیشآمدن جنگ ها و مسافرت های متعدد عباس میرزا و عدم مراقبت و مواظبت ازآن ، در پاره ای از قسمت های مسجد شكست راه یافت. این امر موجب مرمت مسجد به وسیله ی " مهدی قلی میرزا " برادر محمد شاه و تجدید بنایآن شد.

مسجد علیشاه ( ارك )

بنای شكوهمند ارك تبریز بازمانده مسجدی است كه در فاصله سال های 716 تا 724 ه . ق به همت تاج الدین علیشاه جیلان تبریزی ، وزیر اولجایتو و بهادر خان از ایلخانان مغول ، ساخته شد. قسمت جنوبی این مسجد دارای طاق بزرگی بود و مورخان نوشته اند : " به علت فرونشستن بنیان و تعجیل در اتمامآن ، طاق مذكور شكسته و فرو ریخته است". بنایی كه اكنون به صورت سه دیوار بلند به شكل ایوان دیده می شود ، قسمت مسقف مسجد بود كه عرض و ارتفاعآن هریك حدود 30 متر است . در حفریات اخیر دریافتند كه 7 متر از دیوارها در زیر خاك مانده است . عرض دیوارها حدود 10 متر است و در داخل مركب از دو دیوار عریض و مستحكم است كه در چند مرحله به وسیله ی طاق های متعدد متصل شده اند. این بنای عظیم در بیشتر سفرنامه ها و تواریخ وصف شده است.

ابن بطوطه می نویسد : در بیرون این مسجد از دست راست مدرسه و از دست چپ زاویه ای وجود دارد و صحنآن با سنگ های مرمر فرش گردیده و دیوارها با كاشی پوشانده شده و جویآبی از وسطآن می گذرد و انواع درختان و موها و یاسمین درآن به عملآورده اند . "

حمدالله مستوفی معاصر علیشاه می نویسد : " مسجد جامع بزرگی است كه صحنآن 250 گز در 200 گز است و در او صفه ای بزرگ از ایوان كسری به مداین بزرگتر ".

بدرالدین محمود العینی می نویسد : " در وسط صحن مسجد ، حوض مربعی بود كه هر ضلعآن 150 زراع طول داشت و سكویی در وسطآن بود كه رد هر سویآن از دهان مجسمه ی شیر ،آب فرو می ریخت. بالای سكو نیز فواره ی هشت گوشی بود كه دو دهانه یآب پران داشت. طاق نوك تیز محراب به وسیله ی دو ستون مسی اندلسی نگاه  داشته می شد و قاب محراب با طلا و نقره تزیین و نقاشی شده بود. چراغ های مزین به زر و سیم با زنجیرهای مسی از سقفآویزان بودند  و داخل طاق را روشن می كردند. و پنجره های مشبك نیز هركدام 20 شیشه ی دایره ای مزین به طلا و نقره داشت".

تاجر ونیزی كه حدود سال 886 ه . ق سومین سال سلطنت سلطان یعقوبآق قویونلواز تبریز دیدن كرده می نویسد : " جامع علیشاه بلندترین بناهای تبریز و دارای صحن بزرگی است . در میان صحن حوضی دارد كه چهار گوش است ، درازا و پهنایآن هركدام به اندازه صدقدم و ژرفایش شش پاست و پلكانی از كنار استخر به ایوانآن منتهی می شود . طاق شبستان مسجد به قدری بلند استكه اگر كمان كشی تیری در كمان مناسبی قرار دهد و رها كند ،هرگز به طاق شبستان نمی رسد . دور مسجد را با سنگ های نفیسی طاق بندی كرده اند و طاق بر روی ستون هایی از مرمر قرار دارد و مرمر به اندازه ای ظریف و شفاف است كه به بلور نفیس می ماند . این مسجد سه در دارد كه هركدام طاقی به عرض 40 و بلندی 20 پا دارد . ستون های دو سوی درها از سنگ مرمر نیست بلكه از سنگ های الوان ساخته شده است. بقیه ی طاق با گچ، مقرنس كاری و تزیین شده است".

در دوران قاجاریه  صحن ، محل زاویه و مدرسه ی علیشاه مبدل به انبار غلات و مخزن مهمات قشون گردید و حصاری دورآن كشیده شده و به نام ارك مشهور شد . ارك تبریز بارها هدف گلوله ی مهاجمان قرار گرفت وآسیب زیادی به دیوارهایآن واردآمد. در زمان انقلاب مشروطیت هم بناهای اطرافآن ، مخزن مهمات دولتی بود . این مخزن به دست مشروطه خواهان افتاد و باعث تقویتآنان گردید. ارك تبریز همیشه به صورت سنگری محكم و مسلط  بر شهر تبریز محسوب می شده است.

در اوایل حكومت پهلوی ، صحن ارك به صورت گردشگاه عمومی درآمد و باغ ملی نام گرفت . در حال حاضر در محوطه ارك مصلای جدید امام و مجموعه فرهنگی بزرگی در دست احداث است.

مسجد كبود ( فیروزهیاسلام )

جهانشاه قراقویونلو در سال 839 ه . ق برابر 1430 میلادی حكومت را به دست گرفت و به تدریج بر سراسر ایران تسلط یافت و چون تبریز پایتخت وی محسوب می شد ، درآبادانی و عظمت این شهركوشید.

از مهمترینآثار زمان وی مجموعه ی پر شكوه مسجد كبود ، خانقاه ، صحن و كتابخانه ی بزرگی بود كه به فرمان وی در كنار یكدیگر ساخته شدند.متاسفانه از همه ی این بناها تنها ویرانه های مسجدی به نام مسجد كبود باقی ماند. پس از بازسازی در سال های اخیر این مسجد تا حدودی شكل اولیه ی خود را بازیافته است.

هرچند بنای مسجد كبود را به صالحه خاتون دختر جهانشاه و نیز به جهان بیگم ، همسر او نسبت داده اند ولی كتیبه ی سردر ورودی مسجد ، بینان گذارآن را ابوالمظفر جهانشاه می شناساند و به این جهت به این بناها ( مظفریه ) نیز می گفته اند. بنای این مسجد به سركاری " عزالدین  قاپوچی " حاجب و معتمد دربار جهانشاه در سال 870 ه . ق به اتمام رسید. بیشتر سطوح این مسجد زیبا و ظریف با كاشی های معرق عالی پوشیده و به مناسبت رنگ فیروزه ای و كبودآن ، فیروزه ی اسلام نیز خوانده شده است .

خطوط متنوعنستعلیق ، نسخ ، كوفی ساده و تزئینی ، ثلث و طرح های دل انگیز اسلیمی به كار رفته در این  مسجد از " نعمت الله بن محمد بواب " خطاط و كاشی كار مشهورآن دوره است. سر در اصلی این مسجد ، نمونه ای بسیار ممتاز از هنر تزیینی كاشی كاری است . بر این سردر معرق ، كتیبه ای به خط رقاع در متن لاجوردی و زمینه ی سفید نصب شده كه از نظر زیبایی و كمال از عالی ترین مظاهر معرق كاری دوره ی اسلامی به شمار می رود . از متن كتیبه تاریخ ربیع الاول سال 870 هجری خوانده می شود.

سر در مسجد و دو مناره یآن دارای رواق گنبد داری بود كه به شبستان اصلی مسجد در زیر گنبد بزرگ متصل می شد. در طرفین رواق ، شبستان های متعددی وجود داشت كه هریك دارای طاق گنبدی بود و دیوارهای مسجد با روكشی از سنگ مرمر شفاف و كاشی معرق نفیس تزیین شده بود.

با قتل میرزا جهانشاه در سال 872 هجری در جنگ با اوزون حسن ، سردسته ی تركمانانآق قویونلو ( بایندری ) در صحرای موش دیاربكر ، كار تعمیر و توسعه ی بنا متوقف ماند.

همچنینزلزله ی سال 1193 ه . ق تبریز را به شدت در هم كوبید و مسجد كبود هم با همه ی استحكامش از این واقعه سالم نماند . طبق اسناد و مدارك و تصاویر مستند موجود ، از این بنای عظیم و نفیس ، جز سر در و چند جرز و پایه های شبستان ، سنگ های مرمر و قطعاتی ا ز كاشی های بدیع ، چیزی باقی نماند و اغلب سنگ نوشته های نفیس مرمری و كاشی های زیبایآن در سال های پس از زلزله ی 1193 ، توسط مردم برای تزیین ساختمان های جدید به كار رفت .

خوشبختانه در سال های اخیر این مسجد به نحو مطلوبی توسط متخصصان در حال بازسازی است و طرح بازیابی نقش و نگارهای داخلی مسجد در دست اجرا قرار دارد.

مسجد كبود بناب

از مساجد تاریخی بناب ، مسجد كبود متعلق به دوره صفویه است كه بر یازده ستون چوبی با سرستون های مقرنس كاری استوار شده است. این مسجد در یكی از كوچه های قدیمی بناب به نام"سیف العلما " و مجاور حمام تاریخی " قاضی " واقع شده است.

مسجد مجتهد

در سمت غربی بازار مسجد جامع ، روبه روی بازار نجاران ، یكی از بزرگترین و جالب ترین مساجد تبریز واقع شده است. این مسجد شصت ستون سنگی دارد كه در هفت ردیف قرار گرفته اند . سقف مسجد با هشتاد گنبد ضربیآجری پوشیده شده است. پنجره های این مسجد به شمال و غرب باز می شوند . نادر میرزا بنای مسجد را به" حاج میرزاباقرمجتهد " نسبت داده است.

مسجد ملا معزالدین

این مسجد در خیابان خواجه نصیر شهر مراغه واقع شدهو بنایآن مربوط به دوره صفویه است . به موجب كتیبه مرمری موجود در دیوار جنوبی ، مسجد در دوره شاه طهماسب اول در تاریخ 976 ه . ق بازسازی شد و سپس در دوره قاجار مجدداَ مرمت گردید.

مسجد بزرگ این بنا 36 ستون چوبی در چهار ردیف دارد كه از دیوار شمالی وارد محوطه مقبره شیخ معزالدین می شود. سنگ قبرهای موجود در محوطه حیاط و مقبره داخل مسجد دارای كتیبه های تاریخی نفیسی هستند. از این میان می توان به سنگ قبر مرمرین شیخ معزالدین اشاره نمود كه در حیاط شمالی جای دارد.

در صفه ی جلوی مسجد سنگ قبرهای دیگر مرمری قرار دارد كه تاریخ های 871 و 772 ه . ق را نشان می دهند. این سنگ نبشته ها معلوم می دارد كه از قرن هشتم تا روی كارآمدن شاه اسماعیل صفوی ، خاندان معزالدین در مراغه صدارت و نفوذ داشته اند.

مسجد مقبره

مسجد مقبره در اول بازار كفاشان تبریز واقع شده است. این مسجد به شكل مربعی است كه طول هر ضلعآن نزدیك 25 متر است و 9 ستون سنگی خوش تراش گنبدهای بلند ضربیآن را نگه داشته اند. در زلزله ی 1193 ه . ق سقف این مسجد فرو ریخت . در این واقعه " حاج میرزا مهدی قاضی طباطبایی " از جمله افرادی بود كه در زیر خاك مانده بودند. پس از این كه اواز زیر آوارجان سالم به در برد،بقیه ی زندگی خود را وقف خدمت به مردم و كارهای عام المنفعه نمود. او مسجد مقبره را توسعه داد و به صورت كنونی درآورد . همچنین قسمتی از راسته بازار را احداث كرد. او حمام قاضی ، مسجد میرزا مهدی ، مدرسه ، حمام ، سرا و یخچال میرزا مهدی و ده ها بنای دیگر را ایجاد و یا تجدید عمارت نمود.

پس از وفات میرزا مهدی قاضی طباطبایی در سال 1241،جسد او را در همان مسجد دفن كردند وآنجا را مقبره نامیدند. دركنار قبر مرحوم حاج میرزا مهدی قاضی طباطبایی چند نفر دیگر از جملهآیت الله شهید " سید محمد علی قاضی طباطبایی " كه در سال 1362 شمسی به شهادت رسید ، مدفون هستند.

مسجد ملا رستم

این مسجد در میدان ملا رستم در خیابان اوحدی شهر مراغه واقع شده است . سر در بلند ورودی مسجد دارای قوس جناغی و مقرنس كاری های گچی است. در حاشیه سر در مسجد از گچ بری های شبكه ای و تزیینات هندسی استفاده شده و كتیبه ای از سنگ مرمر در كنار این سردر ورودی به چشم می خورد.

شبستان مسجد ملا رستم دارای 35 ستون چوبی درپنج ردیف است كه سقف چوبی مسجد را نگه داشته اند . ستون ها و سرستون های چوبی مسجد از تزیینات زیبایی برخوردار است.

مسجد ملا رستم كتیبه تاریخی ندارد. دركتاب"دافع الغرور"بنای مسجد ملا رستم به حاجی علیخان مقدم مراغه ای ( حاجب الدوله ) نسبت داده شده است.ولی می توان بنایآن را متعلق به دوره صفویه دانست كه در دوره قاجاریه نیز بازسازی شده است .

مسجد مهرآ

بادمسجد تاریخی مهرآباد در كنار میدان بزرگ مهرآباد شهر بناب واقع است . در كنار مسجد ، گرمابه تاریخی مهرآباد قرار دارد. ابعاد شبستان مسجد 19 در 30 متر و دارای 20 ستون چوبی با پایه های سنگی و سرستون های زیبا به ارتفاع 5/4 متر است . بنا به نظر دكتر ورجاوند طراحی سرستون های چهل ستون اصفهان برگرفته از این سرستوناست. رنگ آمیزی و طراحی های سرستون ها در نوع خود بسیار جالب و منحصر به فرد است. بر دیوار قسمت شمالی كتیبه ای به خط ثلث وجود دارد كه معلوم می دارد هزینه این مسجد توسط " بی بی خانم " دختر " منصور بیك " پرداختشدهو بنایآن در سال 951 ه . ق ، زمان سلطنت شاه طهماسباحداث گردیده است.

مسجد مولانا ( سید المحققین )

در انتهای بازارچه " دباغ خانه " تبریز كه به وسیله ی بازارچه ی  كوچكی به بازار صادقیه راه دارد، مسجد تاریخی بسیار جالبی بنا شده است. این مسجد در سال 1322 ه . ق از طرف " حاج میرزا محمد رفیع طباطبایی " ملقب به " نظام العلما" بزرگ خاندان دیبا ساخته شد .

طول این مسجد نزدیك بیست و پنج متر و عرضآن در حدود پانزده متر است و دارای هشت ستون سنگی قطور است كه پانزده گنبد یكنواختآجری را نگه داشته اند . ستون ها همه سرستون های سنگی دارند و در دو ردیف قرار گرفته اند . نخستین امام این مسجد،مرحوم " حاج سید المحققین " فرزند نظام العلما بود .

مسجد میدان

این مسجد در كنار میدان معروف"گزاوشت"در شهر بناب ساخته شده و از بناهای تاریخی و دیدنی  بناب محسوب می شود. از خصوصیات این مسجد ستون ها و سرستون های چوبی با تزیینات بسیار جالب و پوشش زیبای سقف كاذب چوبیآن است.

نقوش گل و بوته و ترنج های سطح صندوق ها و تخته كوبی سرستون ها چنان زیباست كه توجه هر بیننده ای را به خود جلب می نماید .

ابعاد این شبستان مسجد 5/14 در 5/20 متر و دارای 18 ستون چوبی به ارتفاع 5/5 متر می باشد . در این مسجد كتیبه ای كه تاریخ بنایآن را معلوم كند وجود ندارد، اما بر اساس ویژگی های معماری می توان زمان ساخت را دوره ی صفویه دانست.

مسجد میرزا صادقآقا

در بازار مسجد جامع  تبریز در سمت شمال دالان مدرسه طالبیه و قسمت ورودی مسجد جامع ، مسجد " میرزا صادقآقا دینوری " واقع شده است. این مسجد 23 ستون سنگی قطور و خوش تراش و سرستون های سنگی مقرنس دارد كه 34 گنبدآجری نیم دایره ی كوتاه و منظم پوشش سقف ان را تشكیل می دهد. تاریخ بنای مسجد معلوم نیست اما نوع ستون ها و شیوه ی بنا حكایت از قدمتآن دارد .

مسجد میرزا مهدی قاری ( مسجد شهیدی )

این مسجد در قسمت جنوبی بازار قدیم نجاران تبریز واقع شده و بیست و چهار ستون سنگی و سیوپنج گنبد ضربی دارد . مسجد از شمال به جنوب امتداد می یابد و دارای ستون هایی در چهار ردیف است. سقف مسجد تقریباَ بلند و فضایآن روشن و دلگشاست.

این مسجد را مسجد شهیدی نیز می نامند . این امر ازآنجا ناشی شده كه از سال 1326 هجری شمسی مرحومآیت الله حاج میرزا فتاح شهیدی كه از مجتهدین اعلم و صاحب رساله و مورد احترام مردم تبریز بود ، چند سالی نماز ظهر و عصر را درآنجا می خواند.

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

آذربایجان شرقی ( قسمت اول )

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

این استان در حال حاضر دارای 19 شهرستان ، شامل 53 شهر ، 41 بخش ، 139 دهستان و 3179 آبادی است. شهرستان های آن عبارت اند از :

1 – آذر شهر : این شهرستان در جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار دارد و از شمال، شرق و غرب با شهرستان اسكو و از جنوب با شهرستان عجب شیر هم مرز است . این شهرستان 1347 كیلومتر مربع مساحت دارد . از نظر تقسیمات كشوری آذرشهر دارای دو بخش ، پنج دهستان و سه شهر یعنی آذرشهر، گوگان و ممقان است.

برخی مراكز دیدنی: مسجد شیرامین ، مصلای آذرشهر ، مسجد چهارسو ، گورستان تاریخی بادامیار

2 – ارسباران ( ورزقان) :این شهرستان بامساحت 2368 كیلومتر مربع در سال 1380 تأسیس شد و دارای دو بخش ، هفت دهستان و دو شهر است. در شمال ارسباران شهرستان های كلیبر و جلفا،و در شرق آن اهر قرار دارد.

برخی مراكز دیدنی : به دلیل وجود مناظر بدیع طبیعی ، قلعه های تاریخی متعدد، سنگ نبشته ی معروف سقین دل و نقش و نگارهای سنگی سونگون ، ارسباران از مناطق مستعد برای توسعه صنعت توریسم به شمار می آید.معدن مس رونگون در این شهرستان،مهمترین معدن مس كشور است.

3 – اسكو : شهرستان اسكو از شمال به شهرستان های تبریز و شبستر، از غرب به دریاچه ارومیه ، از جنوب  به شهرستان آذرشهر و عجب شیر و مراغه محدود است. این شهرستان 8/1252 كیلومتر مربع مساحت دارد و دارای دو بخش ،پنج دهستان و دو شهر است.

برخی مراكز دیدنی : مسجد جامع سبزه میدان ، امامزاده اسكو از فرزندان امام جعفر صادق (ع) ،مقبره پیرحیدر ، مزار الله بنده سی ، مسجد پایتخت و روستان كندوان .

4 – اهر : قسمت بزرگی از كوه های قره داغ و دامنه های شمالی قوشاداغ ، شهرستان اهر نام گرفته است و در شمال شرقی استان آذربایجان شرقی قراردارد . شهرستان كلیبر ، حدود شمالی آن را می پوشاند و شهرستان ارسباران در غرب آن قرار دارد . این شهرستان از جنوب،همسایه شهرستان هریس است و سراسرِ حدود شرقی آن قسمتی از مرز مشترك استان را با استان اردبیل تشكیل می دهد. اهر دارای نُه دهستان ، دو بخش و دو شهر است. شهر اهر مركز شهرستان ، در 75 كیلومتری شمال شرقی شهر تبریز قرار دارد. وسعت این شهرستان 3073 كیلومتر مربع است.

برخی مراكزدیدنی : مسجد جامع ، بقعه شیخ شهاب  الدین محمود اهری و راسته بازار.

5 – بستان آباد : شهرستان بستان آباد در قسمت میانی استان آذربایجان شرقی قرار دارد . این شهرستان در شرق شهرستان تبریز و جنوب شهرستان هریس واقع شده است و شهرستان های میانه و سراب حدود شرقی و شهرستان هشترود حدود جنوبی آن را می پوشاند . مركز این شهرستان در 47 كیلومتری جنوب شرقی شهر تبریز قرار گرفته است.

برخی مراكز دیدنی : حمام ، آب معدنی و آب گرم.

6 – بناب : شهرستان بناب در گوشه جنوب غربی آذربایجان شرقی قرار دارد . حدود شرقی این شهرستان را شهرستان مراغه می پوشاند و ملكان در سمت جنوب و عجب شیر در شمال آن قرار دارد .

برخی مراكز دیدنی :معماری صخره ای روستای سور.

7 – تبریز : این شهرستان مركز استان آذربایجان شرقی است . ارتفاع تبریز از سطح دریا 1340 متر است و با وسعتی حدود 2054 كیلومتر مربع در قلمرو میانی خطه ی آذربایجان و در قسمت شرقی شمال دریاچه ارومیه، به فاصله 619 كیلومتری غرب تهران قرار دارد.

برخی مراكز دیدنی : مسجد جامع تبریز ، ارك یا مسجد علیشاه ، مسجد كبود ، بازار كبود ، بازار بزرگ تبریز كه شامل تعداد زیادی راسته، سرا ،چهارسوق، مسجد، مدرسه و حمام است.مجموعه مسجد ومقبره سید حمزه و بنای یادبود مقبره الشعرا ، بقعه عون بن علی ( عینالی ) ، بقعه سید ابراهیم ، مقبره دوكمال ( كمال الدینخجندی و كمال الدین بهزاد ) ، خانه های قدیمی مانند خانه مشروطه ، خانه شربت اوغلی و مجموعه خانه های قدیمی كه به دانشكده هنرهای اسلامی تبدیل شده اند و نیز موزه باستان شناسی آذربایجان ، موزه مشروطه ، موزه قرآن و كتابت واقع در بنای مسجد صاحب الامر، موزه ادبی خانه شهریار ، موزه ارامنه ، موزه حیات وحش ، سازمان محیط زیست و همچنینپارك های ایل گلی ، باغلار باغی ، باغ فجر ( گلستان سابق ) همراه با ده ها مسجد، مدرسه تاریخی و ...

8 – جلفا : شهرستان جلفا به صورت نوار باریكی در مرز شمالی استان با جمهوری نخجوان و ارمنستان قرار دارد. شهرستان كلیبر حدود شرقی آن را می پوشاند و حدود غربی آن،قسمتی از مرز مشترك استان با آذربایجان غربی است .

برخی مراكز دیدنی : كلیسای سنت استپانوس معروف به وانگ

9 – چاراویماق : جنوبی ترین شهرستان استان كه با مركزیت قره آغاج،در سال 1380 از شهرستان هشترود منفك شد.10 – سراب : شهرستان سراب در غرب میانی آذربایجان شرقی قرار دارد . شهرستان هریس محدوده شمال غربی و بستان آباد حدود غربی و میانه حدود جنوبی آن را می پوشاند.

برخی مراكز دیدنی : آب های گرم و معدنی.

11 – شبستر : حدود شمالی شهرستان شبستر را شهرستان های مرند و ارسباران و حدود جنوبی و شرقی آن را شهرستان تبریز و اسكو می پوشاند و دریاچه ارومیه و آذربایجان غربی در حدود غربی شهرستان قرار دارند.

برخی مراكز دیدنی : مسجد جامع تسوج و مقبره شیخ محمود شبستری .

12 – عجب شیر : از شهرستان های مهم شرق دریاچه ی ارومیه و از قدیمی ترین مناطق استان،با قلعه های مهم تاریخی است .

برخی مراكز دیدنی : مسجد جامع شهر عجب شیر معروف به " مسجد شیرلو " ، از نمونه های عالی مساجد چوبی استان با نقش و نگارهای دل انگیز است.

13 – كلیبر : قلمرو شمالی شهرستان كلیبر ، قسمتی از مرز مشترك ایران با جمهوری آذربایجان است و شهرستان جلفا و ارسباران در حدود غربی و اهر در حدود جنوبی آن قرار دارند.

برخی مراكز دیدنی :قلعه معروف بابك یا جمهور و پل های بزرگ و كوچك خدا آفرین.

14 – مراغه : شهرستان مراغه در جنوب غربی استان آذربایجان شرقی قرار دارد و از شمال به شهرستان تبریز ، از شرق به شهرستان هشترود و چاراویماق و از غرب به شهرستان های بناب و ملكان و عجب شیر محدود است.

برخی مراكز دیدنی :برج مدور ، گنبد سرخ ، آرامگاه اوحدی مراغه ای ، موزه مراغه ، آب های معدنی و گرم .

15 – مرند : شهرستان مرند در شمال غرب استانقراردارد . شهرستان جلفا و ارسباران حدود شمال و شرق آن را می پوشاند و شهرستان شبستر در جنوب آن قرار دارد. حدود غربی شهرستان مرند قسمت كوتاهی از مرز استان با آذربایجان غربی است.

برخی مراكز دیدنی :مسجد جامع ، مسجد بازار ، قلعه سن سارود ، قلعه گاوور گوهر ، قلعه تپه خاكستر ، قلعه هلاكو ، قلعه پیام .

16 – ملكان : شهرستان ملكان در جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار دارد. از شمال با شهرستان بناب  ، از جنوب با شهرستان میاندوآب و از شرق با شهرستان مراغه مرز مشترك دارد.17 – میانه : شهرستان میانه در گوشهیجنوب شرقی استان آذربایجان شرقی قرار دارد . شهرستان های سراب ، بستان آباد، هشترود و چاراویماق حدود شمالی و غربی آن را می پوشاند . حدود جنوبی آن ، استان اردبیل و حدود شرقی  آن ، شهرستان خلخال است.

برخی مراكز دیدنی :پل دختر، قلعه دختر ، بقعه امامزاده اسماعیل (ع) ، مسجد بزرگ سنگی ترك .

18 – هریس: شهرستان هریس از شمال به شهرستان اهر و ارسباران ، از غرب به شهرستان تبریز و از جنوب و شرق به شهرستان های بستان آباد و سراب محدود است.

برخی مراكز دیدنی : بقعه شیخ اسحاق ، مسجد اسنق ، گورستان مینق ، گورستان گوود.

19 – هشترود : شهرستان هشترود ، در شمال فلات ایران و در جنوب استان آذربایجان شرقی قرار دارد . شهرستان های بستان آباد ، تبریز ، مراغه ، چاراویماق و میانه ، حدود شمالی ، غربی و شرقی این شهرستان و آذربایجان غربی و زنجان حدود جنوبی آن را می پوشاند.

برخی مراكز دیدنی : قلعه ضحاك .

آثار تاریخیمسجدها

مسجد استاد و شاگرد

یكی از مساجد تاریخی تبریز ، مسجد استاد و شاگرد است كه از طرف " امیر حسین چوپانی " ملقب به علاءالدین ساخته شد و به نام سلیمان خان ، نواده هلاكو خان مغول موسوم گردید. از این رو این مسجد را سلیمانیه یا علائیه نیز می نامیدند. اما از آنجا كه تحریر كتیبه ها و مندرجات دیوارهای داخل و خارج مسجد به خط عبدالله صیرفی خوش نویس معروف دوره ایلخانی و یكی از شاگردان زبردست وی صورت گرفته بود ، عوام مسجد را به نام استاد و شاگرد می نامیدند. این مسجد پس از این كه در زلزله ی سال 1193 به كلی ویران شد ، یك بار در زمان نایب السلطنه عباس میرزا تعمیر اساسی شد و بار دیگر در سال 1295 ه . ق " حاج میرزا محمد علی اوانسرای قراجه داغی " به مرمت آن همت گماشت. برای بار سوم به استناد كتیبهیسنگ مرمرین بیرون دیوار شمالی مسجد " حاج محمد اردبیلی " در سال 1338 ه . ق اقدام به تعمیر آن نمود.

مسجد اسماعیل بیگ

یكی از مساجد تاریخی دوره صفویه ، مسجد اسماعیل بیگ شهر بناب است. ایوان بلند مسجد برروی چهارستون چوبی با سر ستون های مقرنس استوار شده  است.

شبستان این مسجد دارای 11 ستون چوبی با سرستون های كنده كاری با نقوش زیبا و رنگ آمیزی شده ی هم شكل است. پایه های ستون سنگی است. تعداد پنج اروسی معرق با شیشه های رنگی،جلوه خاصی به نمای ورودی این مسجد بخشیده است.

مسجد اسماعیل خاله اوغلی

این مسجد در بین مدرسه ی دینی جعفریه و مسجد جامع بزرگ تبریز واقع شده و طول آن از شمال به جنوب امتداد می یابد . دو پنجره ی این مسجد به دالانی باز می شود كه دارای ده ستون سنگی زیبا و هجده گنبد ضربی آجری است . ستون ها در دو ردیف قرار گرفته اند و گنبدها مساوی و یكنواخت هستند. نادر میرزا قاجار این مسجد را مسجد " ملا محمد حسن پیشنماز " خوانده است.

مسجد اسنق

این مسجد در روستای سنه یا اسنق بخش هریس واقع و از  یك ایوان بلند و یك نمازگاه تشكیل شده است . دو ستون سنگی یا پارچه مارپیچی با سرستون ها و پایه های حجاری شده ی بدیع قسمت جلوی ایوان را نگه می دارد.

نمازخانه به ابعاد 9 متر در 5/10 متر دارای چهارستون سنگی استوانه ای یك پارچه و از پایه ها و سرستون مقرنس خوش طراحی برخوردار است. بلندی كلیه ستون ها به 6 متر می رسد. در ورودی و دو پنجره مسجد در دیوار سنگی سمت شرقی مسجد جای دارند. از مضمون خطوط برجسته كنده شده  در بازوی منبر مسجد و سنگ نبشته های بالای در و پنجره های مسجد بر می آید كه اتمام كار بنای این مسجد و تهیه اثاث آن در سال 733 ه.ق به امر " فخر الدین محمد بن رستم " و به دست نقاش و حكاك هنرمندی موسوم به ملكشاه صورت گرفته است.

مسجد امام جمعه

مسجد امام جمعه تبریز در سمت شرقی بازار مسجد جامع نزدیك مدرسه ی طالبیه واقع شده و دارای بیست ستون سنگی با سرستون مقرنس و سی گنبد ضربی آجری است . ستون ها در چهار ردیف قرار دارند و از آنجا كه همه ی آنها به رنگ سبز در آمده اند، به مسجد سبز نیز شهرت یافته است.

نادر میرزا  درباره ی این مسجد می نویسد: " این مسجد را بازرگانی دین دار ، "  حاج علی نام " از بومیان شهر خوی ( خواهر زاده ی حاج صفرعلیبازرگان معروف تبریزی كه تیمچه و مدرسه و مسجد حاج صفرعلی به خرج وی در تبریز ساخته شده است) به تاریخ 1255 هجری قمری عمارت كرده است ".

مسجد بازار

این مسجد در مركز بازار مرند واقع شده و بنای آن متعلق به دوره صفوی  است ولی براساس سنگ نبشته ی مرمری موجود در مسجد ، بنای فعلی به مباشرت " شیخ علی مرندی " شاگرد مشایخ بزرگ " شیخ محمد حسن " صاحب جواهر الكلام و " شیخ محمد حسین " صاحب الفصول و " شیخ مرتضی " در تاریخ 1268 ه.ق تعمیر شد.

این مسجد دارای 4 ستون سنگی و 9 گنبد ضربی آجری زیبا است . به نوشته مورخان،این مسجد بر پایه های مسجد قبلی كه در قرون دوم یا سوم هجری وجود داشت ، ساخته شده است. عبدالرحیم كیا آورده است مطابق نوشته های تورات ، مادر حضرت نوح در این مكان مدفون شده است.

مسجد جامع اهر

مسجد جامع اهر در كوچهجمعه مسجد واقع  و منسوب به دوره ی سلجوقی و اتابكان است. در ورودی مسجد طاق های آجری و ازاره ی معمولی دارد. سنگ نبشته سر در مسجد تاریخ بنای آن را ( ثلث و عشرین و مائه بعد الالف من الحجره ) ذكر كرده است.

شبستان یا نمازخانه مسجد ، فضایی وسیع و كم ارتفاع به طول 6/30 متر و عرض 16 متر و ارتفاع گنبدها 5 متر است و دارای21 گنبد می باشد. در یكی از گنبدها نیز پس از قید دو بیت شعر،اضافه شده : " حاجی میرزا بابا دزماری سنه 1158 " .

مسجد جامع تبریز ( جامع كبیر )

مسجد جامع تبریز یكی از بناهای تاریخی و باستانی تبریزاست . تاریخ دقیق بنای این مسجد به درستی معلوم نیست اما وجود مسجد جامع كبیر در محل فعلی در زمان اتابكان آذربایجان كه سعدالدین وراوینی به آن اشاره كرده است به دلایل زیر می تواند مستند باشد:

1 – از نخستین سال های فرمانروایی روادیان ، این مسجد درون قلعه تبریز وجود داشت و جزء قسمت معمور شهر به شمار می رفت .

2 – در زمان حكومت روادیان ، سلاجقه و اتابكان ، این ناحیه از قسمت های مقدس شهر بود و بسیاری از سلاطین ، امرا و وزرا در كنار معابد و مساجدی كه شاید خود ساخته بودند ، به خاك سپرده شده اند.

3 – همان مسجدی كه در قرن ششم و هفتم به نام مسجد جامع كبیر خوانده می شد وقبر " شمس الدین عثمان طغرایی " در جانب غربی آن قرار داشت ، در قرن دهم هجریآباد بود و " حافظ حسین كربلایی " به رای العین آن را دیده و از آن به نام مسجد جامع كبیر یاد كرده است. در زمان حكومت تركمانان و صفویه نیز همان مسجد آباد بود.

" حاج طالب خان " پسر " حاج اسحق خان تبریزی " بانی مدرسه طالبیه در سال 1087 ه . ق در وقف نامه ی مدرسه طالبیه ، از این مسجدبا عبارت" مسجد جامع كبیر " نام برده است .

در اثر زلزله های نیمه اول و دوم قرن دوازدهم هجری ، چند طاق این مسجد شكست و فرو ریخت . این بخش ها بعداً به وسیله ی " احد خان " و پسر او " حسین قلی خان دنبلی " مرمت و تجدید بناشد.

در بالای در شمالی مسجد جامع ، سنگ نبشته ای به ابعاد یك متر در یك متر مشتمل بر فرمانی از شاه سلطان حسین صفوی وجود دارد كه به خط " محمد مؤمن تبریزی " در 15 سطر به خط ثلث بسیار زیبا در تاریخ شوال 1106 هجری روی سنگ رخّام نصب شده است.

درون مسجد نیز سنگ نبشته ی دیگری به ابعاد 172 در 112 سانتیمتر از سنگ رخام به دیوار یكی از طاق های غربی مسجد نصب شده و از رؤیای شاه طهماسب اول صفوی برای الغای رسومات تمغا حكایت دارد. این لوح به خط " علاءالدین محمد تبریزی " از خوش نویسان درباره شاه طهماسب اول است كه د ر12 سطر در تاریخ 972 هجری به خط ثلث نگاشته شده و از آثار گرانقدر هنری آن استاد نامدار محسوب می شود.

مسجد جامع تسوج

تسوج شهركی در 33 كیلومتری شبستر است . مسجد جامع تسوج را منسوب به دوره ایلخانان می دانند. شبستان این مسجد دارای 20ستون سنگی و 4 ستون آجری است و همه ستون ها دارای پایه ها و سرستون های مقرنس هستند و 35 گنبد آجری بر روی آنها جای گرفته است.

بر ایوان مدخل این مسجد،فرمانی از سلطان محمد خدابنده صفوی به خط ثلث برجسته بر روی سنگ مرمر یك پارچه، نقر(كنده كاری )شده است . این فرمان مبنی بر حذف مالیات كوزه فروشان به تاریخ 989 ه . ق است . آخرین تعمیر كامل مسجد در سال 1252 ه. ق و به امر محمد شاه قاجار صورت پذیرفت .

مسجد جامع سراب

مسجد جامع سراب مسجدی تاریخی است كه در كنار بازار شهر قرار گرفته است . در سر در ورودی شرقی مسجد كتیبه ای از سنگ مرمر به خط نسخ متعلق به دوره تركمانان آق قویونلو به چشم می خورد كه دارای تاریخ 875 ه . ق همزمان با حكومت اوزون حسن قره قویونلو است و نام  بانی مسجد " حاجی رفیع الدین بن الحاجی رشیدالدین " بر روی آن نقر شده است . این در به وسیله 10 پله به صحن و سپس شبستان مربوط می شود.

ابعاد شبستان 21* 5/47 متر و سقف آن مركب از 60 گنبداست كه بر روی طاق جناغی و پایه های آجری از گچ به ابعاد متفاوت استقرار یافته است . در ضلع جنوبی این شبستان،سه محراب به چشم می خورد كه یكی از محراب ها ازكاشی های برجسته بسیار زیبایی با نقوش برجسته اسلیمی خطایی و لعاب فیروزه ای از دوره مغول تزیین شده است.

مسجد دارای منبر چوبی با 7 پله بلند به طول 6/3 متر و ارتفاع 10/2 متر است و در بالای سطح شرق ، نام واقف آن با خط ثلث زیبا از چوب سفید منبت كاری شده است.

مسجد جامع شیخ بابا

بنای اولیه مسجد تاریخی شیخ بابا درمراغه مربوط به قرون هشتم و نهم هجری است كه بر پایه هایآن ، مسجد كنونی بازسازی شد. آنچه امروز از مسجد جامع شیخ بابا باقی مانده یك ستون سنگی و دو ستون چوبی مقرنس كاری شده است . این ستون سنگی استوانه ای شكل ، و مركب از 20 قطعه سنگ مدور است كه روی هم گذاشته شده و در مجموع ارتفاع آن به 5 متر و محیط آن به 186 سانتیمتر می رسد. 60 سانتیمتر از پایین ستون صاف و بدون نوشته است. بخش بالایی این ستون كتیبه ای به خط ثلث در اندازه 160 سانتیمتر وجود دارد . تاریخی كه در ستون قید شده 864 ه . ق است و متن كتیبه شامل اسمای متبركه  حضرت رسول اكرم ( ص ) و حضرت علی (ع) و نیز نام مشایخ و مرادهای شیخ بابا و نام بانی بنا و حجار آن است. اخیراَ این ستون سنگی برای حفاظت بیشتر به موزه مراغه منتقل شده است.

مسجد جامع مرند

مسجد جامع مرند در مركز شهر مرند واقع شده است . طبق كتیبه ی محراب  مسجد ، این بنا در سال 731 ه . ق در زمان سلطنت ابوسعید بهادرخان از محل خیرات مردم مرند و جزیه ای كه در آن زمان از غیر مسلم می گرفتند به تولیت " حسین بن محمود ابن تاج خواجه " ساخته شد.

امروزه كف مسجد به اندازه سه پله از سطح كوچه مجاور پایین تر است و دالانی به طول 12 متر با سه طاق گنبدی ، ورودی را به شبستانهامربوط می سازد. در سمت چپ این دالان،شبستان جنوبی با گنبدی كم خیز واقع شده كه بر فراز آنكتیبه ای از سنگ به چشم می خورد . چنین به نظر می رسد كه در سال 740 ه . ق در حالی كه بیش از9 سال از عمر این مسجد نمی گذشت  توسط " تاج خواجه " مرمت شد و توسعه یافت . محوطه  اصلی مسجد با سقفی مشتمل بر شش گنبد ، فضای اصلی مجموعه را تشكیل می دهد. محراب به عرض 75/2 و ارتفاع 6 متر در جنوب مسجد واقع شده و مزین به آیات قرآنی به خط كوفی و گچ بری های زیبا و بدیع  است . كتیبه تاریخی محراب در قوس بالای آن دیده می شود. در فاصله دو ستون تزیینی و گچ بری كنار محراب ، نام سازنده محراب به خط رقاع نوشته شده است: " عمل عبدالفقیر نظام بند گیر تبریزی " در داخل هلال و در پایین دو كتیبه مزبور ، كتیبه ی گچ بری دیگری به خط رقاع وجود دارد.

عبدالرحیم كیا می نویسد : " در سرلوحه ای كه در مسجد جامع مرند موجود بوده است چنین نوشته شده بود :"قد باش بعد تعمیر هذالمسجد الواقع فیه مقبرة امّ نوح علیه السلام ، 1268 ه . ق "

راجع به وجه تسمیه مرند روایتی است كه می گوید : بنای این شهر به امر دختر ترسایی به نام ماریا گذاشته شد و كلیسای بزرگ شهر نیز كه فعلاَ پابرجاست ، با تغییراتی به صورت مسجد جامع شهر در آمد . آثار كلیسایی این مسجد مشهود است و صلیب های بزرگ و كوچك شكسته دور تا دور قسمت فوقانی آن را به طرز زیبایی پوشانده است.

این كه نوشته شده مسجد جامع مرند قبلاَ كلیسا بود ، چندان بعید به نظر نمی رسد؛ زیرا ترسایان و نسطوریان كه در قرن پنجم میلادی از ترس امپراطوران روم شرقی و كشیشان متعصب مسیحی به مغرب آذربایجان گریخته بودند در این منطقه جمع شده و برای خود كلیسایی ساخته بودند.

مسجد جمال آباد

روستایجمال آباد در 6 كیلومتری مهربان و 21 كیلومتری تبریز قرار دارد . مسجد تاریخی این روستا دارای 6 ستون عظیم سنگی به بلندی 5/5 متر با سرستون های سنگی نقشدار و پایه های سنگی بزرگ می باشد.

برطاق سردر سنگی ورودی مسجد،آیاتی از قرآن مجید با تزیینات دیگر نقر شده است. ا زشیوه ساخت منبر چوبی مشبك چهار پله ی این مسجد كه مشابه كارهای چوبی دوره ی تیموری و صفوی است تصور می شود تاریخ بنای مسجد حدود قرن دهم ه . ق باشد.

مسجد حاج صفرعلی

در بازار " یمنی دوز " تبریز،مسجد معروف به مسجد حاج صفرعلی،در ضلع شمالی حیاط مدرسه حاج صفر علی واقع شده است . این مسجد دارای گنبدی بلند با مناره منقش به كاشی های آبی رنگ است كه كلاهك و قسمتی از بالای مناره فرو ریخته است. بنای اولیه مسجد متعلق به دوره ی صفوی است ، ولی بانی مسجد فعلی ، " حاج صفرعلی خویی "  بازرگان معروف و معاصر نایب السلطنه عباساست .مسجد حاج صفرعلی یكی از مساجد آباد و دایر تبریز است كه قبلاَ دو امام داشت كه یكیآقای " حاج میرزا عبدالحت مهاجر ایروانی " از علمای درجه اول و موجه شهر تبریز و دیگری استاد بزرگوار آقای " حاج میرزا جواد سلطان القرائی " بودند.

بنیان مسجد حاج صفرعلی به اندازه ای محكم واساسی نهاده شده كه در سال 1288 ه . ق با وجود این كه هنگام جریان سیل معروف ، نصف بیشتر فضای مسجد پر از آب شد ، شكستی در بنای آن به وجود نیامد.

منبع: کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

معرفی مقابر بزرگان در آذربایجان شرقی

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

مقبرهآقالار

بقعه یآقالار یك بنای چهار ضلعیآجری است كه در محله پسندآباد مراغه واقع است. این مقبره مدفن " سید میرفتاح الموسوی المراغی" از علمای معروف مراغه متوفی به سال 1175 ق.است.

بنای اولیه بقعه در همان سال به دستور ظل السلطان احداث شد و بر اساس كتیبه سنگ مرمر سر در ورودی ، در سال 1247 ق.توسط " حاج عباسعلی بنابی " مرمت شد.

مقبرة الشعرای تبریز

مقبرة الشعرا در محله سرخاب در جانب شرقی بقعه سید حمزه ، مقبره قائم مقام و ملا باشی واقع شده و یكی از معروفترین اماكن تاریخی تبریز به شمار میآید.

این مقبره مدفن ده ها تن از عرفا ، شعرا ، دانشمندان و ادیبان نامدار این سرزمین است. معروف ترین این بزرگان عبارتند از : مولانا محمد،معروف به بابا مزید ، بابا حسن ، خواجه عبدالرحیمآبادی ، مولانا نظام الدین یحیی غوری ، شیخ حسن بلغاری ، مولانا محمد مغربی ، سلطان پیرباب، شیخ معین الدین صفار ، مولانا عبدالقادر نخجوانی ، مولانا بهاءالدین خاكی ، مولانا ضیاءالدین بزرگ ، خاقانی شیروانی، اسدی طوسی ، ابوالعلاء فلكی ، ظهیرالدین فاریابی ، قطران تبریزی ، فلكی شروانی ، عصار تبریزی ، انوری ابیوردی ، شیخ محمد خیابانی ، ثقة الاسلام تبریزی ، و بالاخره سید محمد حسین شهریار و ده ها شاعروعارف دیگر ...

مقبرة الشعرا تا پیش از اشغال تبریز توسط عثمانی ها و در اواخر سده دهم هجری، آباد بود ولی توسط عثمانی ها به ویرانه ای تبدیل شد. در سال 1337 شمسی به دنبال انتشار دیوان كمال خجندی توسطآقای عزیز دولتآبادی و پس از یافتن قبر كمال در محله ولیانكوی ، مقبرة الشعرا مورد توجه مسئولین قرار گرفت و درسال های بعد از انقلاب اسلامی در اثر پیگیری های فرهنگ دوستان تبریز و تلاش های اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی ، بنای یادبود باشكوهی در این محل احداث شد.

پس از وفات استاد محمد حسین بهجت تبریزی معروف به شهریار و تعیین تالار اصلیآن بنا به عنوانآرامگاه این شاعر بزرگ معاصر ، پارك مقبرة الشعرای تبریز به عنوان یكی از جاذبه های معروف تبریز برای گردشگران داخلی و خارجیدرآمده است.

مقبره اوحدی مراغهای

مقبره " ركن الدین ابوالحسن مراغی " مشهور به اوحدی مراغه ای عارف و شاعر پارسی گوی نامدار وصاحب مثنوی معروف"جام جم" در میان باغ  زیبایی در شهر مراغه واقع شده است. بر روی سنگ قبر ، تاریخ وفات او ،شعبان 837 ه ق . نقر( = حكاكی ) گردیده است.

بنای فعلیآرامگاه در سال 1352 شمسی از طرف انجمنآثار ملی ایران احداث گردید و سنگ مقبره قبلی به موزه ی مراغه منتقل شد. اینآرامگاه یكی از جاذبه های گردشگری مراغه محسوب می شود.

مقبره ثقة الاسلام

مقبره شهید میرزا علیآقا ثقة الاسلام ، شیخ الاسلام تبریز و از پیشوایان بزرگ مشروطیت و علمای طراز اول دوره قاجار كه در روز عاشورای محرم سال 1330 هجری قمری به دست قشون روسیه تزاری شهید شد ، در مقبرة الشعرای تبریز زیارتگاه مردم است.

مقبره شاه حسین ولی

مقبره شاه حسین ولی در محله باغمیشه تبریز ، كنارپل سنگی در حیاط دبستان شاه حسین ولی واقع شده است. صاحب كتاب روضات الجنان و جنات الجنان " شاه حسین ولی " را از اولاد شیخ  شهاب الدین عمر سهروردی متوفی به سال 882 ه . ق می داند .

مقبره شیخ اسحاق

در ساحل جنوبی رودخانهیكوچك روستای خانقاه محال خانمورد هریس ، بقعهی آجری مستطیل شكلی قرار دارد كه به بقعهیشیخ اسحاق معروف است. مقبره،جنوبی ترین قسمت عمارت را تشكیل می دهد و اتاقی است مربع شكل كه بر فرازآن گنبد كروی بلندی برافراشته شده است. ارتفاع برج با ازاره و گنبد روی هم حدود 11 متر است . در سمت غرب بقعه ی شیخ اسحاق ، گورستان قدیمی وجود دارد كه بر روی قبورآن كتیبه ها ، مجسمه ها و میل های گوناگون متعلق به قرون 9 تا 11 ق.  قرار دارد.

مقبره شیخ سالار

در گورستان تاریخی جنوب خسروشهر كه در كنار جاده تبریز –آذر شهر واقع شده،عده زیادی از اهل علم وعرفان به خاك سپرده شده اند. صاحب روضات الجنان می نویسد : " بابا محمدگازر ، شیخ محمد بزرگ ، شرف الدین ، یعقوب رومی متوفی 912 هجری قمری و درویش جلال الدین اخی در این گورستان دفن شده اند".

یكی از این قبور مقبره ی ابوعلی حمزه بن عبدالعزیز معروف به شیخ سالار از اهالی دیلم و طبرستان و از علمای شیعه است . او از شاگردان شیخ مفید و سید مرتضی علم الهدی بود و به سال 448 هجری وفات یافت.

اخیراً به واسطه احترامی كه مردم خسروشهر برای شیخ سالار قائلند ، چهار طاق یادبودی در گورستان عمومی خسروشهر برروی مقبره  شیخ سالار ، برپاگردیده است.

مقبره شیخ محمد سیاهپوش

 مقبره شیخ محمد سیاهپوش در خیابان منجم در محله ویجویه ( ورجی ) در كوچه علی سیاهپوش واقع است. او در حدود دهه پنجم قرن دهم هجری وفات یافت و از اوتاد زمانه خود بود .

مقبره شیخ محمود شبستری

مقبره سعدالدین محمود بن عبدالكریم بن یحیی از عرفای بزرگ ومشاهیرآذربایجان،  صاحب مثنوی معروف " گلشن راز " در باغی موسوم به گلشن در شهر شبستر واقع شده است . در جوار مقبره شیخ محمود شبستریآرامگاه استاد او " بهاءالدین یعقوب تبریزی " نیز قرار دارد.  اینآرامگاه در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم ق.ساخته شد ولی در زمان قاجاریه توسط "حاج میرزاآغاسی " وزیر محمد شاه تجدید عمارت گردید. در سال 1267 ق . دو قطعه سنگ نبشته مرمر با خط نستعلیق جلی برجسته روی قبرها نصب گردید . سنگ مزار شیخ محمود شبستری سال وفات او را 720 ق. (در 33 سالگی)ذكر كرده است.

در سال 1297 ق . این بنا به امر میرزا حسن خان سپهسالار پیشكار ایالتآذربایجان مرمت شد ؛ سپس در سالهای 1310 و 1340 و بالاخره در سال های اخیرمرمت گردید.

مثنوی " گلشن راز " سرشار از مضامین فلسفی و كلامی و حكمت است و یكی ازمتون شگفت انگیز منظوم در زمینه ی تفكر اسلامی به شمار میآید .

مقبره قائم مقام فراهانی

مقبره میرزا عیسی معروف به میرزا بزرگ قائم مقام،پدر میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی در محاذات( مقابل )جنوبی مقبره ثقة الاسلام در محل مقبرة الشعرا جای دارد. اتابك اعظم قائم مقام ، از وزرای معروف دوره قاجار و از رجال با تدبیر تاریخ ایران  ، در سال 1237ق .  به امر شاه قاجار درگذشت.

مقبره كمال خجندی

" شیخ كمال الدین مسعود خجندی " از شعرا و عرفای بنام قرن هشتم هجری متولد شهر خجند ، هنگام بازگشت از سفر حج در تبریز ماندگار شد . وی در سال 793 ق.درگذشت و مقبره ی او در باغی در محله " ولیانكوی " در خیابانآبرسانی تبریز واقع است .

قبر كمال خجندی در جوار قبر كمال الدین بهزاد،نقاش معروف قرن نهم هجری،در سردابه ای قرار دارد كه اخیراً از سوی میراث فرهنگی آذربایجان شرقی مرمت شده است .

این مقبره در حال حاضر در داخل پاركی معروف به " باغ دو كمال "  قرار دارد و بازدید ازآن برای همگانآزاد است.

مقبره كمال الدین بهزاد

كمال الدین بهزاد بزرگترین نقاش مینیاتورساز ایرانی است . اوكهدر قرن دهم هجری قمری می زیسته،در شهر هرات به دنیاآمد  و در مكتب استاد میرك هروی پرورش یافت . استاد بهزاد در دستگاه " سلطان حسین بایقرا " منزلتی خاص یافت . شاه اسماعیل صفوی هنگام فتح هرات،بهزاد را با خود به تبریزآورد و در سال 928 به ریاست كتابخانه سلطنتی منصوب كرد.

در زمان شاه طهماسب نیز بهزاد معزّز بود . او از اساتید مسلم نقاشی مینیاتور ایرانی است و از شهرت جهانی برخوردار است. استاد كمال الدین بهزاد در سال 942 ق . در تبریز درگذشت و در كنارآرامگاه شیخ خجندی به خاك سپرده شد.

مقبره ملا باشی

" حاج میرزا عبدالكریم " فرزند ابوالقاسم مجتهد ایروانی " از روحانیان و عرفای بزرگ و سرسلسله خاندان معروف مولوی تبریز بود . او در سال 1220 ه . ق در ایروان متولد شد و در سال 1294 هجری قمری وفات یافت و در مقبره ای كه خود بانی آن بود ، به خاك سپرده شد. این مقبره در جوار مقبره قائم مقام قرار داشت و به نام مقبره ملاباشی معروف بود . مقبره ملاباشی در سال 1369 تخریب گردید.

مقبره مجذوبعلی شاه ، شاعر شوریده دل و عارف نیز در این محل قرار داشت.

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

زیارتگاه ها – امامزاده های استان آذربایجان شرقی

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

امامزاده اسماعیل

در ضلع جنوبی مسجد جامع میانه ، بقعه ای وجود دارد كه به مقبره كمال الدین نیز مشهور است. این بقعه متعلق به امامزاده اسماعیل و دارای گنبدی پوشیده از كاشی های فیروزه رنگ است . از بنای اولیه امامزاده تنها كتیبه ای بر بالای سر در بنای فعلی باقی مانده كه تاریخ 1258 ه . ق و اسم بانی بنا، به نام " مشهدی بایرامعلی بن عوض " بر رویآن حك شده است . مناره ی بلندی به ارتفاع 13 متر در صحن بقعه وجود دارد كه دارای دو كتیبه ی سنگی است.

امامزاده بزرگ

بنای این امامزاده در بخش جنوب غربی سراب ، در كنار گورستان عمومی واقع شده و دارای ازاره های سنگی ، بدنه ، گنبد ، مناره هایآجری و طاق نماهای مقرنس كاری گچی است.

این بنا همچنین دارای دو مناره به ارتفاع 9 متر استكه مأذنهآنها فرو ریخته است . شیوه معماری بنای امامزاده مربوط به قرن های هشتم و نهم ه . ق است.

امامزاده جمال

امامزاده جمال تبریز زیارتگاهی است كه در مسجد حاجت ، در راسته كوچه واقع شده است. این زیارتگاه مرقد امامزاده موسی معروف به سید جمال از اولاد امام موسی بن جعفرعلیه السلام است.آرامگاه در زیر گنبد نسبتاً بزرگی واقع شده و پا طاق مقرنسی دارد كه رویآن صندوق چوبی زیبایی نهاده اند .

دو كتیبه مرمرین سنگ قبر نیز در این بقعه به چشم می خورد كه یكی متعلق به قبرآخوند ملا احمد مدرس و دیگری مربوطبه قبر شیخ عبدالغفار است.

امامزاده دال و ذال

در محله ی مهاد میهن ( میار میار ) در جوار مسجد دال و ذال ، دو قبر كوچك با پوششی از كاشی سبز رنگ وجود دارد كه متعلق به دو امامزادهیبزرگوار است . هرچند هویت این دو امامزاده معلوم نشده ، ولی در بسیاری از كتب معتبر بهآنها اشاره شده است.

بقعه سید ابراهیم

این بقعه متعلق به سید ابراهیم است . به استناد " تاریخ اولاد الاطهار " سید ابراهیم از فرزندان حضرت امام زین العابدین ( ع ) و به استناد برخی كتب علم رجال از فرزندان حضرت موسی بن جعفر ( ع ) است. این بقعه در وسط حیاطی قرار دارد كه اخیراً از سوی سازمان میراث فرهنگی مرمت شده است .

در قسمت پایین دیوار جنوبی بقعه،كتیبهیمعروف به " سنگ بسم الله " تعبیه شده بود كه اخیراً برای حفاظت بیشتر به موزه یآذربایجان منتقل شده و به جایآن، نمونه كاملی ازآن سنگ بازسازی و نصب گردیده است.

بقعه سید حمزه

بقعه سید حمزه در محله ی سرخاب دركنار مقبرة الشعرا در خیابان ثقة الاسلام تبریز واقع شده است. نمونه های حجاری ظریف باقی مانده از این بقعه ، نشان دهندهیعظمت بنای اولیه است. طاق مرمرین سر در صحن مدرسه كه از چهار قطعه مرمر بزرگ تشكیل و در پیشانیآنآیه ای از سوره ی"الحجر" حك شده ، از این جمله است.

عرض طاق بقعه 183 و بلندی قسمت اصلی 120 سانتیمتر است. در بالای طاق سر در ، سنگ نبشته ی مرمرین دیگری به تاریخ 1279 هجری قمری نصب شده،كه مربوط به زمان ناصرالدین شاه قاجار است.

ازاره های مرمرین دیوار شرقی دهلیز در دو طرف در ورودیآن قرار گرفته و بر روی  آنها نقوش زیبایی به شكل برجسته كنده شده كه ظاهراً مربوط به دوره یآق قویونلو و تركمانان است. به این ترتیب مشخص می شود كه بقعه ی سید حمزه در تمام ادوار تاریخ از ایلخانان وتركمانان ، تا صفوی و قاجاریه مورد احترام بوده است.

نمای طاق مرمرین در ورودی بقعه،از شاهكارهای حجاری دوره صفویه وآینه بندی های طاق بالای صندوق قبر امامزاده بسیار چشمگیر است.

تاریخ بنای نخست بقعه 714 هجری قمری یعنی همان سال در گذشت صاحب مقبره است. وی سید جلیلالقدری به نام "ابوالحسن حمزه بن حسن بن محمد "  بود كه همزمان با سلطان محمود غازان خان و سلطان محمد خدابنده ( اولجایتو ) می زیست و از احترام بسیار برخوردار بود.

درویش حسین كربلایی ، از بقعه و منضماتآن شامل مسجد،مقبره و مدرسه یاد كرده  و نوشته است كه مصحفی بر روی قبر سید حمزه هست كه می گویند به خط حضرت امیرالمؤمنین علی ( ع ) می باشد.

امامزاده شاهزاده قاسم

این امامزاده در روستای " پیرلرشاه قاسم " از توابع كلیبر واقع و در بین مردم شهرستان های اهر ، كلیبر و حاشیه رود ارس از منزلت ویژه ای برخوردار است. از بنای اولیه بقعه تنها سر درآن باقی مانده كه احتمالاَ مربوط به دوره صفویه است .

امامزاده شعیب

امامزاده شعیب در روستای دوزال جای دارد. این روستا در 20 كیلومتری شمال خروانق بر فراز كوهی قرار گرفته كه مشرف بررود ارس و مرز جمهوریآذربایجان است . ظواهر امر نشان می دهد كه بنایآرامگاه مربوط به اواخر قرن هفتم هجری یعنی دوره حكومت ایلخانی است.

بنای امامزاده شعیب برج هشت ضلعیآجری بلندی است كه روی یك قاعده سنگی استوار شده و در هر ضلعآن ، طاق نمای بلندی با طاق جناغی به چشم می خورد . در قسمت بالای برج و دور تا دور بنا ، حاشیه ای از تزیینات معرق با كاشی های لاجوردی و فیروزه ای به عرض 110 سانتیمتر قرار دارد.

این برج دارای یك گنبد دو پوش است. قسمت غربی برج از طریق اتاقی به مسجد قدیمی دوزال متصل می شود . ازهمین اتاق می توان به زیرزمین و محل اصلی مقبره وارد شد.آرامگاه موسوم به امامزاده شعیب در سردابه این محل قرار دارد.

امامزاده علی بن زید

زیارتگاه امامزاده علی به مجاهد بن زید در محلهیچهارمنار تبریز، انتهای مسجد جامع در بازار،رو به روی كوچه ملا احمد واقع است.

بقعه عون بن علی و زید بن علی

این بقعه بر فراز بلندترین قله ی كوه سرخاب واقع شده و دارای سه اتاق ، یك مقبره ی مسجدگونه ، یك ایوان، دومیل ( مناره ی توپر ) و پنج ستون سنگی بزرگ است . بنای مقبره از سنگ های سرخ كوه و ستون های ایوان از سنگ سخت كبود است. معماری بنا به شیوه ایلخانی است.

این بنا در حمله ی عثمانی تخریب و در زمان شاه عباس صفوی تجدید بنا شد . بار دیگر زلزله سال 1193 هجری بنا را ویران ساخت و اواخر قرن 13 توسط امین لشگر قهرمان میرزا تعمیر گردید. در سال های اخیر ، این مقبره به شكل مطلوبی مرمت شد.

صاحب روضات الجنان می نویسدكهدراویش نعمت الهیآنجارا مزار فرزندان حضرت علی ( ع) " عون بن علی " و " زید بن علی " می دانند.

امامزاده محمد نوجه مهر

امامزاده محمد نوجه مهر معروف به " سید محمدآقا " در روستای نوجه مهر قرار دارد. مقبره این امامزاده كه او را به نوادگان امام موسی كاظم ( ع ) نسبت می دهند ، تجدید بنا شده و دارای ضریح زیبایی است. اینآرامگاه بین مردم از تقدس و احترام بسیار برخوردار است و هر سال كشاورزانآن نواحی پس از برداشت محصول برای زیارت و ادای نذورات خود به زیارت این امامزاده می روند.

مقبره مضر بن عجیل

این مقبره در روستای دیزج خسروشهر در بالای تپه ای مرتفع قرار دارد. بنای بقعه به شكل استوانه ای با گنبدهای مخروطی است كه در زیرآن مقبره ای وجود دارد . مردم این مقبره را متعلق به " مجیربن عقیل " از خانواده پیامبر می دانند. این بقعه هیچ سنگ نبشته ای ندارد ، ولی سنگ كوچك سیاهی كنار قبر دیده می شود كه به سنگ شفا معروف شده است.

حمدالله مستوفی در كتاب تاریخ گزیده و نزهة القلوب از " امیر مضر به عجیل " با عنوان نبیره ی عبدالمطلب و صحابی پیامبر كسی كه در این گور خفته ، یاد كرده است.

معبد مهری مراغه و مقبره ملا معصوم

درحدود شش كیلومتری جنوب شرقی مراغه روستایی به نام ورجوی قرار دارد . در كنار این روستا گورستان بزرگ قدیمی وجود دارد كه تعداد زیادی سنگ قبر منقش به تصاویر تیر و كمان ، نیزه ، شمشیر و سپر برروی قبورآن نهاده شده است. از این میان می توان به صندوق سنگی منقش قبر " زمان بیگ " فرزند " كدخدا میرزا بیك " ، با تاریخ وفات 1085 ه . ق اشاره كرد.

مقبره ملامعصوم دركنار این گورستان واقع است. ورودی این مقبره راهروی بزرگی است كه عرض دهانه ورودیآن به 7 متر می رسد. در انتهای راهروی سرپوشیده ، ورودی مستطیل شكلی به عرض 80/1 متر در سنگ كنده شده كه باعبور ازآن ، محوطه ی وسیع و جالبی نمایان می شود.

در سمت چپ راهرو و نزدیك مدخل ورودی تالار بزرگ ، اتاق چهارگوش كوچكی وجود دارد كه در دل سنگ كنده شده است . سقف این اتاق به صورت یك گنبد در صخره حفر شده و در وسط سقف نورگیری تعبیه شده است.

درازای تالار بزرگ 12 و پهنایآن حدود 3/6 متر است.  در انتهای تالار بزرگ با عبور از یك صفه به پهنای 2 متر و درازی 3/3 متر ، محوطه اصلی نیایشگاه شروع می شود كه از یك اتاق دایره ای شكل به قطر 9/5 متر تشكیل شدهاست، درسمت جنوبی این اتاق به ارتفاع یك پله از كف ، محرابی مستطیل شكل به درازا و پهنای 2×6/2 متر با سقف هلالی شكل وجود دارد.

ازاره ی سنگی این نیایشگاه به ارتفاع 2 متر با دقت خاصی حجاری و صاف شده است. به عقیده كارشناسان ، محراب این نیایشگاه شباهت بسیار با طرح محراب بعضی از معابد مهری دارد و با توجه به وسعت این نیایشگاه به نظر می رسد  روزگاری معبدی با شكوه بوده و در شمار یكی از بزرگترین معابد مهری به حساب میآمد و از قسمت هایی چون محل تعویض لباس روحانیون ، محل تعلیم گروندگان بهآیین مهر ،  محل فعالیت های نجومی علمای مذهب مهر و بالاخره محل برگزاری مراسم باشكوه مهر پرستان برخوردار بود

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

آذربایجان شرقی - كاروانسراهای تاریخی – بازار

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

كاروانسرای شاه عباسی گویجه بئل ، اهر

در گردنه گویچه بئل واقع در 93 كیلومتری تبریز و 24 كیلومتری اهر ، دو كاروانسرای قدیمی وجود دارد . كاروانسرای علیا در 3 كیلومتری ابتدای گردنه  ساخته شده است و ابعاد آن 21×30 متر و دارای پنج ردیف حجره ضربی آجری مدور است و كاروانسرای سفلی نیز در 7 كیلومتری كاروانسرای علیا در محوطه ای مسطح، مشرف به رودخانه قرار دارد و از دو بخش شامل حیاط و حجرات متعدد تشكیل شده است .

از جمله كاروانسراهای معروف آذربایجان شرقی می توان كاروانسراهای زیر را نام برد :

كاروانسرای تیكمه داش تبریز میانه ، كاروانسرای پیام مرند ،  كاروانسرای گویدرق میانه ، كاروانسرای خورانك مراغه ، كاروانسرای آرپا دره سی اهر، كاروانسرای شاه عباسی كلیبر ، كاروانسرای جمال آباد ، كاروانسرای خواجه نظر .

از این میان،كاروانسرای پیام مرند با كاربردی جدید در جهت احیا و دوباره سازی آن ، به یك اقامتگاه بین راهی تبدیل و یكی از آثار درخور توجه محور گردشگریشمالاستان محسوب می شود .

بازار

بازار تاریخی تبریز از نظر جهانگردان

تبریز از ادوار گذشته به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم یكی از مهمترین مراكز بازرگانی ایران به شمار می رفته است . این شهر به خاطر موقعیت ویژه خود ، سالیان دراز پذیرای كاروان های تجاری خاور دور و اروپا از راه روسیه و عثمانی بود و مركز مبادله ی كالاهای بازرگانی كشورهای اروپایی محسوب می شد و از این رو از شهرتی جهانی برخوردار بوده است.

مجموعهیشكوهمند و بی نظیر بازار تبریز در جریان زلزله ی هول انگیز 1193 ه . ق به شدت آسیب دید و از عمارت های بلند و بناهای محكم آن اثری باقی نماند .

بازسازی و مرمت مجموعهیبازار تبریز ، به احتمال قوی همزمان با بناهای باروی شهر ، به همت " نجفقلی خان بیگلربیگی " از سال 1194 ه . ق آغاز شد . بافت اصلی بازار تبریز از دو راسته ی سرپوشیده ی شمالی – جنوبی و شرقی – غربی تشكیل شده است.

عرض بازارها بین چهار تا پنج متر و بلندی سقف آنها پنجتا شش متر است كه در مقایسه با سقف بازارهای نقاط گرمسیری ایران كوتاه تر است.

راسته های اصلی توسط راسته های فرعی به هم متصل شده و در فضاهای بینآنها سراها و كاروانسراها و تیمچه ها بنا شده است . تقاطع راسته ها را در سه راهی ها و چهار راهی ها ( چهارسوق ) طاق های گنبدی پوشانده است . بزرگ ترین گنبد بازار ، گنبد تیمچه امیر و زیباترین قسمت آن ، تیمچه مظفریه است.

مهمترین ورودی بازار تبریز در حال حاضر در انتهای شمالی خیابان فردوسی قرار دارد . برخی از حجره ها به تناسب نیاز در بازار جای گرفته اند ، مثلاَ حجره های شمع فروشان و عطر فروشان در كنار مساجد قرار دارند .

شبكه بازار تبریز به مثابه قلب شهر است و نقش عمده ای در بافت شهر دارد.  این بازار كه با مساحتی معادل یك كیلومتر مربع در سال 1354 شمسی در فهرست آثار ملی به ثبت رسید ، بزرگ ترین اثر ثبتی كشور و وسیع ترین مجموعه مسقف و به هم پیوسته جهان به شمار می رود .

مهمترین راسته هایی كه در این قسمت از بازار وجود دارند عبارت اند از :

بازار امیر ، راسته بازار ، بازار سراجان ، شیشه گر خانه ، بازار كفاشان ، بازار صفی ، بازار صادقیه ، دلالهزنبازار ، بازار كلاهدوزان ، قیزبستی بازار ، بازار مسگران ، حلاجان ، بازار آیت الله شهیدی ، یمن دوز بازار، بازار حرمخانه ، بازار رنگی .

از تیمچه های معروف بازار ، تیمچه امیر كه بانی آن " محمد خان امیر نظام زنگنه " از وابستگان عباس میرزا نایب السلطنه ، و نیز تیمچه حاج شیخ كاظم ، میرزا شفیع ، حاج محمدقلی ، حاج صفر علی ، میرزا جلیل ، مظفریه ، شعربافان ، ملك ، خرازی ها ، حاج شیخ بها ، میرابوالحسن و حاج تقی را می توان نام برد. هركدام از این تیمچه ها یا سراهای بازار تبریز معمولاَ دارای دالانهای زیبایی هستند كه به همان نام تیمچه و سرای شهرت یافته اند .

سرای های بازار تبریز غیر از ایفای نقش بسیار مهم در زندگی اقتصادی بازار ، به منزله ی تنفس گا ه ها و فضا های سبز مجموعه نیز اهمیت فوق العاده ای داشته اند . سراهای امیر ، گرجیلر ، حاج سید حسن ها، شاهزاده ها ، دودری ها ، میر ابوالحسن ، پرتوی ، آلمانی ها و میرزا مهدی از مشهورترین سراهای مجموعه بازار محسوب می شوند.

بازار تاریخی اهر

مجموعه بازار اهر از بازارهای تاریخی آذربایجان است كه از اسلوب معماری و تزیینات بسیار زیبا و قابل توجه است . در این بازار تمام مغازه های طبقه دوم با گچ بری های زیبا از گل و برگ یا اسلیمی توریقی بسیار درشت تزیین شده و همچنین ابتكاراتی نیز در آجر چینی گنبدهای تو در توی بازار به كار رفته است .

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

معرفی کلیساهای استان آذربایجان شرقی

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

كلیسای پروتستان

این كلیسا كه مخصوص مسیحیان انجیلی است در تبریز ، خیابان شریعتی جنوبی در كوچه والمان واقع شده است .

كلیسای سركیس مقدس

این كلیسا درخیابان شریعتی جنوبی در محله ی " بارون آواك " تبریز واقع شده و بنای آن درسال1821 میلادی توسط پطروسیان ساخته شده است.

در داخل كلیسا چهارستون آجری با پایه های سنگی ، گنبد بزرگ  وسطی و طاق های متعدد ، سقف را نگه داشته اند و محراب و نمازخانه های فرعی را نیز از تالار اجتماعات جدا ساخته اند. تصاویری از حضرت مریم ( س ) ، حضرت عیسی ( ع ) و حواریون ، دیوار غربی كلیسا را زینت بخشیده است.

كلیسای سنت استپانوس

كلیسای سنت استپانوس در 16 كیلومتری غرب جلفا و به فاصله 3 كیلومتری كرانه جنوبی ارس، در روستای متروكه ای به نام " دره شام " قرار دارد . نام كلیسا ملهم از نام استپانوس شهید اول راه مسیحیت است و به علت استقرار در روستای دره شام به این نام خوانده می شود.

درباره تاریخ بنای كلیسا ، نظرهای گوناگونی ابراز شده است ، عده ای آن را از بناهای اوایل مسیحیت می دانند. برخی چون " تاورنیه " بنای آن را به دوره صفویه نسبت می دهند ، در حالی كه شیوه معماری بنا ، مصالح ساختمانی و تزیینات مفصل و زیبای آن موید این مطلب است كه كلیسا همانند و همزمان با كلیساهایی چون طادئوس در بین قرون چهارم تا ششم ه .ق ( دهم تا دوازدهم میلادی ) ساخته شده و سبك معماری آن تلفیقی از شیوه های مختلف معماری اورارتو ، اشكانی و رومی است. بعد از ساخت بناهای شگفت انگیز اچمیادزین ، طادئوس ، آختامار و استپانوس ، این اجتماع سبك ها به نام سبك ارمنی مشهور شد.

این كلیسا در محوطه ای پوشیده از درخت و در دره ای سرسبز واقع شده و حصاری سنگی دورتا دور بنا را احاطه كرده است . این حصار بارویی بلند با هفت برج نگهبانی و پنج پشت بند استوانه ای سنگی، شبیه دژهای مستحكم دوره ساسانی و قرون اولیه اسلام دارد.

دروازه ی این بارو در وسط دیوارغربی تعبیه شده و دارای دری چوبی و آهن كوبی شده است. در پایه های طرفین و طاق جناغی آن سنگِ تراش با حجاری های ظریف به كار رفته و نقش برجسته ای از حضرت مریم (س) و كودكی حضرت عیسی ( ع) در پیشانی طاق نمای آن به چشم می خورد . در كلیسا به راهروی باریك و تاریكی باز می شود كه از جنوب به دیرها و از شمال به كلیسا واز شرق به اصطبل و انبار علوفه راه دارد.

بنای كلیسا از سه قسمت مشخص تشكیل شده : برج ناقوس ، نمازخانه و اجاق دانیال .

برج ناقوس :

بر روی ایوان دو طبقه ای متصل به دیوار جنوبی كلیسا،قرار گرفته و دارای گنبدی هرمی شكل و هشت ضلعی است كه بر روی هشت ستون استوانه ای از سنگ سرخ با سرستون های زیبا استوار شده است. پیشانی طاق های بین این ستون ها كه پا طاق گنبد برج محسوب می شوند با نقوش برجستهیفرشته ، صلیب ، ترنج ، ستاره و گل هشت پر زینت یافته است. این برج در زمان عباس میرزا نایب السلطنه مرمت شد.

نمازخانه :

در زمینی به ابعاد 16×21 متر بنا گردیده است. درِ ورودی منبت كاری شده و دارای تزیینات بسیار زیبا است . این در وسط ضلع غربی تعبیه شده و از آثار نفیس اوایل دوره قاجاریه و احتمالاَ زمان عباس میرزا نایب السلطنه به شمار می آید . حجاری پایه ها و طاق نماها و نیم ستون ها و زنجیره های جوانب مقرنس كاری ها و تزیینات طاق سرد به قدری بدیع است كه بی شك از شاهكارهای هنر حجاری محسوب می شود.كتیبه ای از سنگ ماسه ای سرخ رنگ به خط نستعلیق بر بالای در ورودی و زیر طاق مدخل كلیسا به چشم می خورد كه مورخ  سال 1245 ه . ق است . متن كتیبه از خرید قریه " دره شام " جلفا توسط عباس میرزا نایب السلطنه فرزند فتحعلی شاه از محب علی بیگ نخجوانی به مبلغ سیصدتومان و وقف آن به كلیسای سنت استپانوس حكایت دارد.

نقش برجسته هایی از حواریون ، قدیسین و فرشتگان بر پیشانی طاق نماهای اضلاع شانزده گانه ی" گریوگنبد " مشاهده می گرددكه در حقیقت پاطاق گنبد بلند و زیبای نمازخانه كلیسا محسوب می شود. پوشش این گنبد به صورت هرمی با سبك خیاری سی و دو پهلویی است كه بر روی یك پلان ستاره شكل شانزده پر قرار گرفته است.

داخل طاق نماهای گریو گنبد ، به صورت یك در میان پنجره ای تعبیه شده كه طاق هلالی تودرتویی دارد و بالاتر از پنجره ، تصویر برجسته یكی از حواریون در داخل قابی چهارگوش ، نمای بیرونی را زینت می دهد.

فضای داخل كلیسا به صورت صلیب و از سه قسمت شامل ایوان ، نمازخانه و محراب تشكیل شده است .

ایوان بر روی دو ستون ودو نیم ستون قرار دارد . در پشت ایوان و زیر گنبد اصلی ، نمازخانه كلیسا واقع شده است . گوشه های مقرنس پا طاق گنبد دارای تصاویری رنگی است كه شیوه نقاشی های مذهبی قرن 16 و17  میلادی را به یاد می آورد.

محراب در جانب شرقی نمازخانه قرار گرفته و 96 سانتیمتر از كف نمازگاه بلندتر است. ازاره ی محراب از سنگ مرمر است و بالای این ازاره ها را هفت طاق نمای جناغی دو طبقه زینت می دهد. ا زجمله تزیینات شگرف درون معبد سه نمازخانهاست كه وسط محراب قرار داده اند و دوتای دیگر در طرفین شمالی و جنوبی نمازخانه بزرگ و به موازات یكدیگر قرار گرفته اند. این نمازگاه ها از آثار دوره قاجار به حساب می آیند .

اجاق دانیال :

تالاری است متصل به دیوار شمالی كلیساكه 6 متر عرض و نزدیك 20 متر طول دارد . این تالار به سه قسمت تقسیم می شود :1 – اجاق دانیال كه به وسیله ی دیوار از تالار جدا شده ، به نام دانیال از قدیسین قرن پنجم میلادی معروف است .

2 – تالار اجتماعات در وسط قرار دارد.

3 – محل غسل تعمید در انتهای شرقی تالار واقع است و در آن سكوی بلندی به چشم می خورد كه میز سنگی غسل تعمید در وسط آن نهاده شده است.

دركنار كلیسا دیری نیمه ویران نیز جای دارد. در چهار طرف این دیر اتاق هایی وجود داشت كه طبقه ی فوقانی آن برای استراحت مسافران و زائران و طبقه پایین اصطبل چهارپایان بود .

صدها سنگ نبشته به زبان ارمنی در داخل و خارج این كلیسا نصب شده كه با ترجمه ی آنها به زبان فارسی می توان به نام بانی كلیسا،معمار،وتاریخ بنای كلیسا و حتی بخش هایی از تاریخاقوامی كه در این سرزمین می زیستند ، پی برد .

كلیسای شوغات مقدس

كلیسای شوغات مقدس در محوطه گورستان ارامنه واقع در محله مارالان تبریز ، دركنار كلیسای قدیم مریم مقدس از سنگِ تراش و با اسلوبی بدیع ساخته شده است . برخی از مراسم ارامنه در این كلیسا انجام می شود .

كلیسای كاتولیك

این كلیسا در كوچه میارمیار تبریز ، در سال 1910 به شیوه ی معماری گوتیك ساخته شده است . دراین كلیسا تابلوهای زیبای تاریخی از تصاویر مقدس به چشم می خورد.

كلیسای مریم مقدس

كلیسای مریم مقدس در تبریز، انتهای خیابان شریعتی شمالی واقع است . تاریخ بنای این كلیسا 1782 میلادی است و به شیوه معماری ارمنی به شكل صلیب ساخته شده است.

تصاویر زیبایی از حضرت مریم ( س ) ، حضرت عیسی و حواریون و قدیسین ، دیوارهای محراب و گوشه های پاطاق گنبد را زینت بخشیده اند . كلیسای مریم مقدس بزرگترین و قدیمی ترین كلیسای تبریز است كه مراسم بزرگ ملی و مذهبی ارامنه از قبیل اعیاد و جشن ها  ومجالس دینی در آنجا برگزار می شود.

كلیسای موجومبار

كلیسای موجومبار كه به كلیسای " سنت هریپ سیمه " نیز شهرت دارد در روستای موجومبار ، حدود 30 كیلومتری جاده تبریز – مرند  واقع شده است .

مؤلف كتاب تاریخچه ارامنه در آذربایجان ( نوره آیرمیان ) می نویسد : " وجود سنگ های رج اول كلیسا نشان می دهد كه ساختمان اولیه این كلیسا حدود 800 سال قبل در اوایل قرن سیزدهم میلادی ساخته شده است " ولی به استناد سنگ نبشته ی روی سنگ های زیربنای كلیسا ، این بنا یك بار در سال 1691 میلادی بازسازی شد. در سال 1840 میلادی نیز بر اثر زلزله ی شدیدی كه در منطقه روی داد یكی از دیوارهای كلیسا خراب شد كه مجدداَ بازسازی گردید.

زیر بنای كلیسا 13×23 مترو به ارتفاع آن 8  متر با سقف شیروانی است كه روی آن را خاك و شن پوشانده است . تمامی بنا به سنگ لاشه ساخته شده و ورودی بنا در ضلع جنوبی و غربی كلیسا قرار دارد . تالار كلیسا روی چهار ستون قرار گرفته و محراب كلیسا به شكل نیم دایره در ضلع شرقی و وسط دو اتاق كوچك ساخته شده است . شش نورگیر در بالای دیوارهای غربی وشرقی و دیوار جنوبی و یكی نیز در سقف كلیسا به فضای محوطه بزرگ داخلی بنا ، نور ملایمی می بخشد.

كلیسای هُوانس مقدس

این كلیسا یكی از كلیساهای ارامنه كاتولیك است و نام آن از اسم یكی از حواریون حضرت عیسی ( ع) به نام " یوحنا " كه ارامنه به آن " هوانس "  می گویند ، گرفته شده است. این كلیسا روی تپه ای مشرف به روستای سُهُرل یا سهرقه مرند واقع شده و در 40 كیلومتری شمال غربی تبریز قرار دارد. هرچند قدمت بنای این كلیسا را به قرون پنج و شش میلادی نسبت داده اند ، ولی بنای اصلی بارها بر اثر ویرانی تجدید بنا شده است.

قدمت بنای فعلی كه توسط معماران روسی و فرانسوی ساخته شده است ، به سال 1840 میلادی می رسد . كلیسای هوانس در اثر زلزله ی 1936 میلادی آسیب جدی دید و بعد از آن درها  و پنجره های بنا به تاراج رفت .

بنا به صورت مستطیل در ابعاد 5/18 × 5/6 متر ، با نمای آجری ساخته شده و شامل سه قسمت ورودی، تالار مركزی و محراب است . ایوان  آجری بنا به وسیله ی دو راه پله به برج ناقوس كلیسا كه به صورت ستاره ای 16 ضلعی است و  12 متر ارتفاع دارد ، راه می یابد.

پوشش طاق مركزی به صورت گریو استوانه ای و گنبد مخروطی است. محراب نیز در قسمت شرقی با گنبدی كوچك تر قرار دارد .

ازار = آن قسمت از دیوار اتاق و یا ایوان كه از روی طاقچه تا روی زمین بود.

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

زهره پری نوش - سایت تبیان

معرفی موزه ها و مراكز فرهنگی استان آذربایجان شرقی

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

موزه آذربایجان ، تبریز

در كنار مسجد كبود تبریز بنای بزرگی با ایوان رفیع ، مشرف به خیابان امام قرار دارد . این بنا یكی از قدیمی ترین موزه های درجه اول ایران به شمار می رود و به موزه ی آذربایجان معروف است.

این موزه برای اولین بار در سال 1336 با نمایش 202 قطعه از آثار فرهنگی انتقالی از موزه ایران باستان شروع به كار كرد. ساختمان فعلی موزه از سال 1341 رسماً افتتاح و شروع به كار كرده است.

این موزه از بخش های زیر تشكیل شده است :

باستان شناسی دوران قبل از اسلام

این بخش بیشتر شامل سفالینه های متنوع و آثار گوناگون  و آثار مفرغی تمدن های مناطق مختلف ایران از هزاره پنجم پیش از میلاد تا پایان حكومت ساسانیان است.

از اشیای نفیس بخش پیش ازاسلام می توان از یك جام زرین و یك موبند زرین منحصر به فرد و یك ریتون نقره ای با مجسمه ی سرشیر كه همگی مربوط به دوره ی هخامنشی هستند ، یك قبضه شمشیر برنزی متعلق به دوره كاسی ها كه دارای كتیبه ای به خط میخی است و تنگ ها و كاسه های شیشه ای نقش دار مربوط به دوره ی ساسانی و ... نام برد.

باستان شناسی دوران اسلامی

این بخش آثار سفالی و فلزی زیبایی از قرون چهارم تا چهاردهم ه . ق را در خود جای داده است.

این اشیا شامل انواع سفالینه های نقش دار و لعابداری است كه از مناطق مختلف به دست آمده اند . چینی های بسیار نفیس دوره ی صفوی كه به استناد مهرهای پشت ظروف به دستور شاه عباس اول در طرح ها و رنگ های مختلف ساخته شده اند ، از دیگر اشیای این بخش هستند. از اشیای منحصر به فرد این بخش قفل رمزی فلزی متعلق به سال 566 ه .ق ساخت یك هنرمند اصفهانی است كه دارای 4 عقربه و 65536 رمز می باشد.

یكی دیگر از اشیای دیدنی این بخش كاسه برنزی حكاكی شده مزین به آیات قرآنی و ادعیه متعدد است كه به " جام شفابخش " معروف شده و تاریخ ساخت آن 1110 ه . ق است .

و بالاخره سنگ نوشته ی معروف " بسم الله " كه كتیبه ای مرمرین در ابعاد 33/1× 83/3 متر است . در وسط این كتیبه لفظ جلاله ی "بسم الله الرحمن الرحیم" به خط نستعلیق درشت به عمق حدود 5 سانتیمتر تراشیده شده و در حاشیه آن اشعاری در مدح حضرت رسول اكرم ( ص ) و القاب ایشان با نقوش اسلیمی حك شده است . این كتیبه در تاریخ 1272 ه .ق توسط حكاك ، خطاط و شاعر هنرمند " میرزا محمد علی قوجانی " معروف به میرزا سنگلاخ خلق شده و یكی از شاهكارهای مسلم حكاكی به شمار می آید.

سكه ها ، مهرها و سیلندرها

در این بخش مجموعه نسبتاً كاملی از سكه های ادوار مختلف تاریخ ایران ، از زمان تسلط اسكندر بر ایران و حكومت جانشینان وی و سپس امرای سلسله های مختلف كه در این سرزمین به حكومت پرداخته اند تا اواخر قاجاریه ، یك یا چند سكه از هریك در ویترین های مخصوص به نمایش گذاشته شده اند. كلیه سكه ها به ترتیب قدمت با زیرنویس شامل مشخصات و سال ضرب آنها به نحوی چیده شده اند كه پشت و روی تمامی سكه ها برای علاقه مندان قابل استفاده و تحقیق باشد.

مهرها و سیلندرها نیز قسمتی از ویترین های این بخش را به خود اختصاص داده اند. این مهرها مربوط به ادوار مختلف تاریخ از هزاره سوم قبل از میلاد تا قرون اخیر هستند . در كنار این مهرها نمونه های طراحی شده آنها بر روی مقوا و نیز آثار نقوش مهرها بر روی خمیر مخصوص در معرض دید قرار دارند. این مهرها همگی گویای علایم و نشانه های ملی ، قومی ، مذهبی ، تجاری و حكومتی اقوام گوناگونی است كه درمناطق مختلف سرزمین پهناور ایران زیسته اند . این علایم برروی قطعات كوچك سنگ از جنس های مختلف مثل انواع عقیق ، یشم ، سنگ سرخ و یمانی و نیز لعل ، فیروزه ، یاقوت و حتی طلا  و نقره و یا سایر سنگ های معدنی حك شده اند.

موزه ادب و عرفان شیخ شهاب الدین ، اهر

این موزه در سال 1374 در تالار اصلی بنای تاریخی بقعه ی " شیخ شهاب الدین اهری " تأسیس گردید و آثار فرهنگی مربوط به ادب و عرفان را گردهم آورد . موزه ادب و عرفان از موزه های تخصصی كشور در نوع خود محسوب می شود .

این موزه بیشتر ارائه كننده ی آثار دوره های تاریخی صفویه تا قاجاریه است . در بخش ادبی موزه نیز آثار نفیسی از كتب خطی دوران صفوی تا قاجار از قبیل قرآن های خطی با جلد مذهب لاكی و دیوان شعرا و عرفا مانند دیوان جلال الدین مولوی و گلستان سعدی وجود دارد . كتابهایی مزین به نقوش مینیاتوری زیبا با آثار خوش نویسی شده از این جمله اند . همچنین قطعه خط هایی به خط شكسته و نستعلیق از آثار " استاد عبدالمجید طالقانی " ا زخوش نویسان قاجاریه و نیز زیارت نامه حضرت سید الشهدا به قلم "میرآقای اهری" و نیز آثاری از استاد درویشِ معروف در آن به نمایش گذاشته شده است .

از آثار بسیار شگفت انگیز این بخش طوماری است پارچه ای به طول 360 سانتیمتر و به عرض 50 سانتیمتر كه مزین به سوره های كلام الله مجید به خط نسخ ، ثلث و غبار است . این سوره ها در داخل نقوش اسلیمی و ترنجی جای گرفته اند . این طومار متعلق به دوره ی صفویه است . در بخش عرفان نیز تابلوهای نقاشی از دوره ی قاجاریه و مجموعه جالبی از انواع كشكول های دراویش از جنس چوب ، سفال ، چینی و برنز كه دارای كتیبه ها و نقوشی از مجالس درویشان و انواع كلا ه های مخصوص آنان و نیز تبرزین های مرصع طلاكوب و نقره كوب ، فراهم آمده است.

از دیگر اشیای نفیس این بخش ، درِ چوبی پاشنه گردان است . این در كنده كاری و منبت كاری شده است و دارای كتیبه ای متعلق به قرن هفتم ه . ق است .

بنای این موزه را به شاه عباس صفوی نسبت می دهند . این بنا دارای یك ایوان بزرگ ، دو مناره بلند ، دو ایوان كوچك ، یك ایوان بزرگ و یك مسجد بزرگ و خانقاه معروف به قوشخانه و اتاق های متعدد است .

موزه ادبی شهریار

موزه شهریار در خانه سابق استاد" شهریار" شاعر شهیر ایران، در خیابان ارتش تبریز، واقع است. این بنا از طرف شهرداری تبریز به موزه تبدیل شد. در این موزه مجموعه آثار هنری و ادبی و لوازم شخصی شهریار به نمایش در آمده است.

بزرگ ترین اثر استاد، كلیات ارزشمند دیوان اشعار او به زبان پارسی و بخشی از آن به زبان تركی آذری است. معروف ترین بخش از این آثار شهریار ،"كتاب حیدر بابایه سلام"است.

در این موزه علاوه بر آثار چاپ شده استاد ، دفاتر و اوراق بسیاری از آثار و اشعار دست نویس ایشان و قرآنی كه به خط زیبای نسخ نگاشته شده است و برخی لوازم تحریر و آلبوم های محتوی عكس های یادگاری این شاعر اندیشمند و فرزانه در ویترین های مخصوص در معرض نمایش علاقه مندان قرار دارد.

"سید محمد حسین بهجت تبریزی" معروف به"شهریار"فرزند سید اسماعیل موسوی خشكنابی در سال 1286 شمسی در تبریز چشم به جهانگشود و تحصیلات خود را در تبریز و تهران در رشته طب ادامه داد. استاد شهریار در 82 سال زندگی پرفراز و نشیب خود شهرت بسیاری كسب نمود و كتاب های وی به زبان های مختلف ترجمه گردید.

استاد شهریار كه یكی از شعرای بزرگ ایران محسوب می شود، در تاریخ 27 شهریور 1367 شمسی به سرای جاوید شتافت و در مقبرة الشعرای تبریز به خاك سپرده شد.

موزه ارامنه ، تبریز

خلیفه گری ارامنه آذربایجان در سال 1345 شمسی در كنار كلیسای مریم مقدس، واقع در خیابان شریعتی تبریز ، موزه ای به نام" موزه كلیساهای خلیفه گری ارامنه آذربایجان" تأسیس كرد. در این موزه آثار فرهنگی نفیس از قبیل كتب خطی ، طومارها ، فرمان ها ، نشان ها، تابلوهای نقاشی ، سكه ها ، نگین ها ، سلاح ها ، عصاها ، ظروف نقره ای ، مسی ، سفالی ، چینی ، بلورآلات ، زیورآلات ، پارچه های ترمه و زری و مجسمه ها و آثار چوبی منبت و خاتم كاری نگهداری می شود.

بعضی از اشیای این موزه از این نظر كه با تاریخ و فرهنگ ارامنه پیوند می خورد ، برای ارامنه از اهمیت زیادی برخوردار است؛ از جمله صندلی منبت كاری كه در سال 1728 میلادی در ارمنستان برای اسقف اعظم كلیسای" آختامار" واقع در دریاچه وان، ساخته شد و طی حوادث سال های 1895 میلادی همراه عصای اسقف اعظم و ناقوس سوراخ سوراخ كلیسای مذكور به خلیفه گری تبریز منتقل شد. تاریخ ساخت این عصا سال 1825 میلادی و تاریخ ساخت ناقوس 1831 میلادی است.

تاج ها ، نشان ها و صلیب های متعددی نیز در دوران وقوع این حوادث به تبریز انتقال یافت. شمعدان های بزرگ كلیساهای سن استپانوس و سن طاطاوس و زنگ بزرگ و در خاتم این كلیسا نیز به همین ترتیب به تبریز منتقل شد.

این موزه در حال حاضر تعطیل است.

دفتر پژوهش های تاریخی مرحوم یحیی ذكاء ( خانه لاله ای ها)

خانه لاله ای ها كه دفتر پژوهش های تاریخی مرحوم یحیی ذكاء در آن افتتاح شد، متعلق به دوره پهلوی اول و در جنوب كوچه صدر در مسیر یكی از قدیمی ترین راه های تبریز كه از محله خیابان و مسجد كبود باغ شمال جریان داشته ، واقع است.

این بنا در دو طبقه با عرصه 900 متر مربع و اعیانی 600 متر مربع احداث شده است. نمای این بنا آجری و بالكن های آن دارای سرستون ها و ستون های  گچ بری شده و حیاط و باغچه است.

نمای ساختمان دارای قاب بندی های آجری پركاری است، راه پله فرعی از كلاه فرنگی طبقه همكف نیازهای اندرونی را برطرف می كرد.

خانه لاله ای ها از زمره خانه های قدیمی ارزشمند شهر تبریز است كه در سال 1379 در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسیده است. به پاس خدمات مرحوم یحیی ذكاء در زمینه تاریخ و ایران شناسی به ویژه پژوهش های منطقه آذربایجان و تبریز از این خانه به عنوان" دفتر پژوهش های تاریخی یحیی ذكاء" بهره برداری می شود.

استاد روانشاد یحیی ذكاء یكی از بزرگترین پژوهشگران معاصر و نیز ازایران شناسان بنام كشورمان است. استاد ذكاء را می توان یكی از بنیان گذاران موزه در ایران نامید. چرا كه ایشان در  برنامه ریزی و راه اندازی بسیاری از موزه ها در تهران و شهرستان ها در 40 سال اخیر نقش اصلی داشته اند. از طرف دیگر ، استاد یكی از خبره ترین كارشناسان اموال فرهنگی بودند. در شناسایی و معرفی آثار دوره قاجار – به ویژه نقاشی – استاد حق بزرگی به گردن جامعه هنری ایران دارد. از استاد حدود 40 كتاب و ده ها مقاله به جای مانده است.

با همكاری خانواده آن مرحوم آثار فرهنگی به جای مانده از ایشان، جهت استفاده  پژوهشگران ،به خانه لاله ای ها در تبریز انتقال داده شد. مجموعه ای از كتاب ها، نشریات ، فیش های پژوهشی استاد و .... از آن جمله است.

موزه تاریخ طبیعی ، تبریز

موزه تاریخ طبیعی وابسته به سازمان محیط زیست آذربایجان شرقی ، در خیابان آزادی واقع است. این موزه در بر گیرنده پیكره های تاكسیدرمی(جانوران و حیوانات گوناگون منطقه آذربایجان است كه به صورت علمی آرایش شده و در ویترین های مخصوص به نمایش در آمده اند. این موزه از معدود موزه های موجود از این نوع در كشور محسوب می شود و از جاذبه های توریستی استان به شمار می آید.

موزه دوره ایلخانی ، مراغه

موزه ایلخانی در جوار آرامگاه شاعر نامدار" اوحدی مراغه ای" در خیابان دانشسرای مراغه تأسیس و به مكانی زیارتی – فرهنگی تبدیل شده است.

این موزه كه آثار فرهنگی مربوط به تاریخ دوره ایلخانی را به نمایش گذاشته ، در تاریخ 1364 شمسی تأسیس گردیده است و از جاذبه های توریستی مراغه محسوب می شود.

اشیای دیدنی این موزه شامل انواع سفالینه ، مجموعه سكه های شاهان ایلخانی و ظروف شیشه ای و فلزی مربوط به همان دوره و نیز قطعه خطی اثر" یاقوت" خوشنویس معروف آن دوره است.

موزه قران و كتابت

مسجد شاه طهماسب ( صاحب الامر ) در شرق میدان صاحب آباد تبریز قرار گرفته است و یك گنبد و دو مناره بلند دارد. مسجد شاه طهماسب مسجد سلطنتی شاه طهماسب اول صفوی بود. این مسجد در سال 1045 قمری به وسیله سپاهیان سلطان مراد چهارم عثمانی تخریب شد.

كاتب چلبی در كتاب جهان نما ضمن بحث از تبریز می نویسد:".... در قسمت شرقی میدان صاحب آباد متصل به جامع سلطان حسن، مسجد مزین دیگری وجود داشت كه چون بنایش از شاه طهماسب بود عساكر عثمانی جابه جا خرابش كردند..."

از زمان شاه طهماسب تنها دو طاق مرمری نقش دار در مداخل دهلیز و اندرون بقعه باقی مانده است. سنگ نبشته مرمرینی هم در كنار یكی از طاق ها نصب شده كه فرمان منع تمغای كیالی برنج وذغال بر آن نقر شده است. در بالای طاق دیگر سوره"الجن" به خط علاءالدین خوش نویس معروف زمان شاه طهماسب صفوی نوشته شده است.

این مسجد پس از عقب نشینی عثمانی ها دوباره آباد گردید. در زلزله شدید 1193هـ. ق بار دیگر فرو ریخت و در سال 1208 هجری به وسیله جعفر قلی خان دنبلی ملقب به باتمان قلیچ پسر احمدخان تجدید بنا یافت. ماده تاریخ این تجدید بنا مصراع" زحكم خان بشد این مسجد آباد" است.

در 1266 هـ.ق میرزا علی اكبر خان مترجم كنسولگری روس كه مرد ثروتمندی بود به آیینه بندی قسمتی از بقعه و دهلیز و تعمیرات آن اقدام كرد و صحن و مدرسه كنونی را احداث و موقوفاتی برای آنها تعیین نمود.

این صحن و مدرسه كه در سال 1345 شمسی بدون توجهبه اهمیت و حیثیت تاریخی آن در نتیجه امتداد یافتن خیابان دارایی تخریب شد، در بدو تأسیس" مدرسه اكبریه" نام داشت ولی بعدها" صحن مقام صاحب الامر" خوانده شد.

در حال حاضر این مسجد پس از اتمام تغییرات به عنوان موزه قرآن و كتابت تجهیز و برای بازدید علاقه مندان گشوده است.

موزه مشروطه تبریز

با توجه به نقش بزرگی كه آذربایجان ، به ویژه مردم تبریز در پیروزی انقلاب مشروطه داشته اند، تأسیس موزه ای برای نگهداری و ارائه آثار و یادگارهای به جای مانده از رهبران بزرگ آن انقلاب و نیز جمع آوری اسناد و مدارك و عكس های مستند مربوط به حوادث انقلاب مشروطه ، در خانه مشروطه ، بسیار بجا و شایسته و حتی ضروری بود.

بنابراین از سال 1375 كلیه اشیای مربوط به این دوره از تاریخ ایران از موزه آذربایجان و نیز اشیای اهدایی مردم و بازماندگان رهبران و مجاهدین انقلاب مشروطیت فراهم آمد و نخستین پایه این موزه به صورت حاضر را بنا نهاد.

بخشی از مجموعه آثار موجود در این موزه در سال 1341 همزمان با تأسیس موزه آذربایجان و با جمع آوری اسناد و مدارك و یادگارهای مربوط به انقلاب مشروطه در ساختمان موزه آذربایجان فراهم آمده و در آنجا به نمایش گذاشته شده بود. این موزه سال ها تداوم داشت. اما ضرورت تأسیس موزه های مستقل سرانجام در سال 1375 منجر به انتخاب بنای خانه مشروطه به عنوان مناسب ترین محل برای تأسیس این موزه شد.

اینك موزه مشروطه تبریز با داشتن مجموعه قابل توجهی از عكس های مستند و تابلوهای نقاشی از تصاویر بزرگان انقلاب مشروطه و اسناد و مدارك و نامه ها و اعلامیه های مربوط به قیام و مبارزات مجاهدین مشروطه ، یكی از گنجینه های منحصر به فرد كشور محسوب می شود. با اجرای طرح توسعهیاین موزه در آینده نزدیك ، موزه مشروطه جایگاه شایسته خود را در این زمینه به دست خواهد آورد.

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

زهره پری نوش - سایت تبیان

آذربایجان شرقی - جاذبه های طبیعی

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

مناطق حفاظت شده ارسباران

منطقه حفاظت شده ارسباران با وسعت 72 هكتار در كناره های جنوبی رود ارس د رشهرستان كلیبر واقع شده و به عنوان مكان ذخیره بیوسفر در یونسكو به ثبت رسیده است و از ارزش های خاص گیاهی و جانوری برخوردار است.

پناهگاه حیات وحش كیامكی

پناهگاه حیات وحش كیامكی با وسعت 84000 هكتار و به ارتفاع 700 متر از سطح دریا از كناره های رود ارس تا ارتفاع 3347 متری در كوهستان كیامكی شهرستان مرند گسترده شده است .

تالاب قره قشلاق

منطقه تالابی قره قشلاق دركناره های جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار دارد و به لحاظ شرایط خاص طبیعی زیستگاه بسیار مناسبی برای پرندگان آبزی و كنار آبزی و علف چر مانند میش و مرغ است . این تالاب به عنوان تالاب بین المللی شناخته شده است .

تالاب قوری گل

این تالاب در 40 كیلومتری غرب تبریز واقع شده و از نظر شرایط زیستگاهی برای پرندگان برای پرندگان آبزی بخصوص اردك سرسفید بسیار مناسب است و به عنوان تالاب بین المللی به ثبت رسیده است .

جزیره اسلامی

جزیره اسلامی در ساحل شرقی دریاچه ارومیه است . توان بسیار بالای زیستگاهی حیات وحش و مرتبط با پارك ملی این جزیره دریاچه ارومیه را از اهمیت زیست محیطی ویژه ای برخوردار كرده است .

پارك های ملی

جزایر استان آذربایجان شرقی محدود به دریاچه ارومیه و رودخانه ارس است . نظر به اهمیت جهانگردی جزیره های دریاچه ارومیه و تبدیل آنها به پارك های ملی مورد اشاره قرار می گیرند :

1 – جزیره اسلامی ( شاهی ) ، 2 - جزیره قویون داغی ( كبودان ) ،3 – جزیره اشك ، 4 – جزیره آرزو ، 5 – جزیره اسپیر .

منابع طبیعی

دریاچه ارومیه

دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر داخلی و یكی از دریاچه های مهم ایران است كه درشمال غرب فلات ایران و غرب آذربایجان شرقی از شمال به جنوب كشیده شده و از نظر طبیعی آذربایجان را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم كرده است.

این دریاچه به دلیل تنوع بیولوژیكی به عنوان پارك ملی در فهرست آثار بین المللی میراث طبیعی به ثبت رسیده است.

در سواحل دریاچه ارومیه چندین بندر به منظور حمل و نقل مسافر و بار تأسیس شده است كه مهمترین آنها عبارت اند از :

1 – بندرشرفخانه در شمال شرقی دریاچه و در 30 كیلومتری شبستر

2 – بندر  آق گنبد در ساحل غربی جزیره اسلامی ( شاهی ) و در سمت شرقی دریاچه واقع شده است .

3 – بندر رحمان لو نیز از بنادر مهم ساحل شرقی دریاچه است .

علاوه  بر بنادر فوق بندرهای دانالو ، قبادلو و زینت نیز در ساحل شرقی دریاچه ارومیه قرار دارند.

قوری گول

دریاچه و آب راكد قوری گول دركنار جاده تبریز – بستان آباد در فاصله 45 كیلومتری شرق تبریز در میان ارتفاعات شرقی گردنه ی " شبلی " واقع شده است . این مكان به اشكال مختلف نامیده می شود ؛ مردم محل ، این مكان را " قوری گول " به معنی استخر خشك می نامند ، اما برخی دیگر آن را " دوری گول " به معنی استخر آب زلال و برخی " قویی گول " به معنی استخر گودال ژرف و عمیق نامیده اند .

درازا و پهنای این دریاچه چهار كیلومتر در چهار كیلومتر و مساحت آن 16 كیلومتر مربع است و حداكثر عمق آن به 13 متر می رسد .

تالاب و مرداب

استان آذربایجان شرقی دارای تالاب های كوچك و بزرگ متعدد و زیبایی است كه عمدتاً در محدوده شهرستان مراغه و هشترود واقع شده اند . مهمترین این تالاب ها عبارت ند از : تالاب های آلما گلی ، قبادلو ، ماهی آباد ، یانیق گلی ، بزوحق گلی ، قوشاگلی ، زولبین گلی ، یوسفلو ، دیب دیز و خرمالو .

چشمه های آب گرم

آذربایجان شرقی از كانون های مهم آب معدنی و آب گرم محسوب می شود . در اقصی نقاط این استان چشمه های متعدد آب گرم با خواصی ویژه وجود دارند كه طی سالیان دراز مورد استفاده مردم بوده است .

مهمترین این چشمه ها عبارت ند از : چشمه الله حق ، آب رس ، تاپ تاپان ، ورجوی ، گشایش ، و چشمه های سراب و صوفیان به ویژه چشمه آب معدنی كندوان .

آبشار عیش آباد ، شبستر

ارتفاع این آبشار حدود 15 متر است و در قسمت كوهستانی میشو غربی در جوار روستای عیش آباد شبستر واقع شده است . حدود 300 متر مربع وسعت دارد و در جوار كوه و دره منظر بدیعی از زیبایی طبیعت را به نمایش گذاشته است .

آبشار آسیاب خرابه ، جلفا

آسیاب خرابه یكی از زیباترین مناظر دیدنی آذربایجان شرقی است ، قبلاً در این محل یك باب آسیاب بادی وجود داشت كه با استفاده از این آبشار كار می كرد . اما در حال حاضر خرابه ای بیش از این آسیاب باقی نمانده است. به همین دلیل به نام آسیاب خرابه معروف شده است.

این تفرجگاه در حدود 27 كیلومتری علمدار گرگر ( هادی شهر ) قرار دارد و در نوار مرزی ایران و جمهوری آذربایجان در 5 كیلومتری روستای منجن آباد در حاشیه رود ارس واقع شده است.

آب این چشمه زیبا و زلال از كوه میامكی ، یكی از كوه های بلند بین منطقه دیزمار غربی ارسباران و شهرستان مرند و بخش زنوز سرچشمه می گیرد. در مظهر چشمه ی این آسیاب درختان انجیر بسیار روییده و آب به صورت آبشاری زیبا به سمت دره جریان می یابد . تمام سطوح دیواره ی آبشار پوشیده از خزه و گیاهان آبزی است و مناظر دل انگیزی را پدید آورده است .

جنگل ها و بیشه ها

علاوه بر پوشش گیاهی متنوعی كه در فضاهای جلگه ای ، دره ای و كوهستانی استان وجود دارد ، جنگل های متراكمی نیز نقاط مختلف استان را پوشانده است .

در شمال ارسباران دره ارس و بخش ورزگان شهرستان اهر ، كوه های قازان داغی و قندران باشی واقع شده است كه پوشیده از درختان جنگلی و مراتع كوهستانی است .

كوه های " گؤیچه بئل " پوشیده از درختان نیمه جنگلی است و مراتع سرسبز و خرم است و در جنوب غربی اهر واقع شده است . این مكان كوهستانی محل ییلاق ایلات " قره خانلو " و "مددلو" است. بیشترین گونه های درختی كه در جنگل های اهر مشاهده می شود ، بلوط و ممرز است.

جنگل های شهرستان های مراغه و هشترود نیز ا زنظر درجه اهمیت در مرتبه بعدی قرار دارند . این جنگل ها كه از وسعت كمتری نسبت به جنگل های ارسباران برخوردار است عمدتاً از درختچه گز تشكیل شده است.

كوه ها و قله ها

آذربایجان از نظر تیپولوژی كوه های ایران از اهمیت خاصی برخوردار است ؛ سه رشته مهم و اصلی ایران یعنی البرز ، زاگرس  و مركزی در این منطقه به هم پیوسته اند و فلات كوچك و مرتفعی را پدید آورده اند .

مهمترین ارتفاعات استان آذربایجان شرقی كه دارای زیبایی های خاص طبیعی و امكانات ورزش كوهنوردی است عبارت اند از :

1 – رشته كوه سهند در 50 كیلومتری جنوب شهرستان تبریز كه بلندترین قله آن جام داغی به ارتفاع 3750 متر است .

2 – كوهستان بزقوش در جنوب كوهستان سبلان و شمال غربی میانه قرار گرفته است . بلندترین قله آن 3304 متر ارتفاع دارد .

3 – كوهستان كمتال از جالب ترین كوه های ارسباران است و 3100 متر ارتفاع دارد.

4 – كوه قوشاداغ از ارتفاعات قابل توجه و زیبای ارسباران به حساب می آید .

5 – كوه كیامكی  درمنطقه جلفا واقع شده است.

6 – كوه سلطان سنجر در 15 كیلومتری شرق زنوز واقع شده است .

7 – كوه سلطان داغی در شمال غربی كوهستان سهند نزدیك شهر اسكو قرار گرفته است.

8 – كوه میشو در شمال دریاچه ارومیه است و جلگه مرند را از جلگه شبستر و دریاچه ارومیه جدا می كند.

9 – كوه مورو داغ در 36 كیلومتری غرب تبریز از ارتفاعات شمالی صوفیان به طرف تبریز كشیده شده است كه به گردنه شبلی منتهی می شود.

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

معرفی قلعه های تاریخی استان آذربایجان شرقی

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

قلعه آوارسین

قلعه آوارسین منسوب به دوره ساسانی تا قرن سوم هجری قمری است كه در 5/22 كیلومتری سمت جنوب خداآفرین و 11 كیلومتری جاده ی اهر – كلیبر واقع شده است . حمداله مستوفی بنای قلعه آوارسین را به " بكر بن عبداله " از اصحاب حضرت رسول (ص) نسبت می دهد كه به امر عمر خلیفه ی دوم در سال 22 هجری به آذربایجان لشگر كشید.

آثار به دست آمده نشان می دهد كه این قلعه در دوره اشكانی یا اوایل دوره ساسانی ساخته شده و در دوره اسلامی نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

این قلعه دارای 5 برج مدور برای نگهبانی است و بلندترین برج آن به ارتفاع بیش از 800 متر از ته دره ، در جبهه غربی هنوز پابرجاست . این قلعه احتمالاَ از استحكامات دفاعی بابك خرمدین در منطقه قره داغ آذربایجان بود .

قلعه انداب جدید

قلعه انداب جدید در دو كیلومتری جنوب روستای قلعه باشی واقع است. لازم به یادآوری است كه روستای قلعه باشی،خود در داخل یك قلعه ی قدیمی بنا شده است و از دیوارهای باقی مانده مشخص است كه خود این روستا در زمان های گذشته قلعه بود . اسم این روستا خود مؤید این امر است.

قلعه بابك

قلعه جاویدان ، قلعه جمهور یا دژبد معروف به قلعه ی بابك در 3 كیلومتری جنوب غربی كلیبر واقع شده است و 2300 تا  2600 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . این قلعه بر فراز كوهستانی به نام جمهور واقع شده و دره هایی به عمق 400 تا 600 متر از هر سو آن را  در برگرفته است . برای رسیدن به این قلعه تنها از یك سو و فقط یك راه مال رو وجود دارد.

در كاوش های باستان شناسی آثار بسیاری از این قلعه به دست آمده است . از آن جمله می توان از سفالینه های منقوش و لعاب دار مربوط به قرن سوم و سكه های مربوطه به دوره اتابكان آذربایجان و هزار اسپیان ( قرون 6 و 7 هجری ) و تنورهای متعدد پخت نان یاد كرد .

قلعه پشتو

قلعه تاریخی پشتو بر روی یكی از كوه های بلند به نام " هشته سر " ( هشت سر ) در 12 كیلومتری بخش هوراند و 50 كیلومتری شمال شرقی اهر واقع است .

این قلعه تنها یك راه باریك برای ورود دارد و در سه سمت دیگر آن پرتگاه های مخوفی دیده می شود كه قلعه را نفوذ ناپذیر ساخته است . قلعه پشتو بسیار قدیمی است و قدمت آن به دوره های اشكانی و ساسانی می رسد. این قلعه یكی از دژهای مورد استفاده بابك خرمدین بود.

قلعه جوشین

این قلعه در 26 كیلومتری غرب ورزقان و 6 كیلومتری روستان جوشین واقع شده و راه دسترسی آن بسیار سخت و كوهستانی است . سفال هایی كه در محوطه این قلعه پیدا شده ، آثاری از ادوار قبل از اسلام و دوران اسلامی تا قرن ششم هجری قمری را شامل می گردد .

قلعه سن سارود

این قلعه در 26 كیلومتری شمال مرند در روستای هرزند و بر روی تپه ای سنگی و مرتفع قرار دارد . در بخش شرقی قلعه،تخته سنگ های بزرگی وجود دارد كه آثار باقی مانده،از جمله قسمت هایی از حصارهای دفاعی قلعه و برج های نیم استوانه ی پیش آمده ی آن و بقایای بنای قلعه ، قرون هفتم و هشتم را نشان می دهد. در جنوب قلعه نیز گورستانی از ادوار اسلامی وجود دارد.

قلعه ضحاك ( آژدهاك ) عجب شیر

قلعه ضحاك یا داش قلعه در 28 كیلومتری عجب شیر در ساحل شرقی دریاچه ارومیه و در 95 كیلومتری جنوب تبریز واقع است. آثار برجای مانده از برج های نیم استوانه ای به نام دروازه ی قلعه و پوشش دیوارها كه از سنگ های مكعب مستطیی است ، قدمت آن را تا دوره ساسانی می رساند ولی سفال های به دست آمده از این قلعه مربوط  به سده های ششم و هفتم هجری است.

قلعه ضحاك ( آژدهاك ) هشترود

این قلعه به فاصله 28 كیلومتری جنوب شهرستان هشترود بر بالای تونل راه آهن تهران – تبریز در وسط دو رودخانه " قرانقو " و " شورچای " واقع شده است.

با توجه به سفال های سطحی و آثار معماری به جای مانده، قدمت این قلعه را می توان به هزاره دوم پیش از میلاد نسبت داد . این قلعه تا دوره تیموریان مورد استفاده بود .

قلعه ضحاك همان قلعه اژدهاك دوره ماد است و آثار دیوارهای اورارتویی در نقاط مختلف قلعه به چشم می خورد . ابعاد این قلعه به وسعت 11 در دو كیلومتر، آنرادر شمار یكی از بزرگ ترین قلعه های تاریخی ایران قرار داده است.

پاویون قلعه كه تا حدودی سالم به جای مانده،مربوط به دوران اشكانیان است و دیوارهای دو لایه با پیشامدگی های مدور و برج و باروهای دوره اسماعیلیه در قسمت غربی قلعه پابرجاست. حفاری های باستان شناسی سال های 1379 و 1380،پرده از رموز این قلعه افسانه ای برداشت و آثار دوره اشكانی راآشكار ساخت .

قلعه قیز قالاسی

این قلعه و غار مجاور آن از آثار تاریخی دیدنی مراغه محسوب می شود كه در 20 كیلومتری جنوب غرب مراغه و در جنوب دره ی عمیق كوه های گوی داغ ( كوه كبود ) واقع شده است.

طول غار مجاور قلعه قیز قالاسی حدود 35 متر ، عرض آن 24 متر و ارتفاع آن حدود 20 متر است . ارتفاع كلی این غار و قلعه نسبت به دره ی عمیقی كه در مقابل آن وجود دارد ، حدود 1800 متر تخمین زده می شود .در ارتفاعات پشت قلعه ،  باقی مانده ی حصاری خشتی دیده می شود.

قلعه كردشت

یكی از قلعه های تاریخی آذربایجان كه در حاشیه رود ارس و در روستای كردشت جلفا واقع شده ،قلعهیكردشت نام دارد. این قلعه از نظر اهیمت نظامی و تاریخی به ویژه در دوره حكومت عباس میرزای قاجار نایب السلطنه فتحعلی شاه در آذربایجان بسیار مورد توجه و یكی از مراكز فرماندهی سپاهیان وی در جریان جنگ های ایران و روس بود . این قلعه در بالای تپه ای صخره ای ساخته شده و در ارتفاعات آن شش برج نگهبانی وجود داشت كه هنوز بخشی از این برج ها و حصارهای آن پابرجاست.

قلعه گاوور گوهر

بقایای این قلعه كه مربوط به دوره ی اورارتویی است در 45 كیلومتری شرق جلفا و در كنار رود ارس دیده می شود.

بخشی از دیوارهایی كه از قلعه باقی مانده است ، در بعضی از نقاط دارای برجستگی های مضاعفی در گوشه ی آنها است. ارتفاع این قسمت ها تا سه – چهار متر می رسد.

تعدادی سفال نیز از این قلعه به دست آمده كه به اواخر دوره ی اورارتویی تعلق دارد .

علاوه بر اینها تعدادی اشیای گلی مربوط به قرن ششم پیش از میلاد و برخی نیز مربوطبه دوره های ساسانی و اسلامی یا ارمنی از این قلعه به دست آمده است.

قلعه ی گوهر كوچك ترین تك بنایی است كه از دوره ی اورارتو تاكنون در ایران شناخته شده است . با توجه به بنای قلعه در بالای تپه ، گمان می رود كه این قلعه در اصل پایگاهی نظامی بودهاست.

قلعه نقدوز ( نودوز )

این قلعه بر فراز قله مرتفعیمشرف به رودخانه ی اهرچای در روستای نودوز در فاصله 35 كیلومتری شرق اهر جای دارد . برج های دیده بانی برجای مانده از قلعه،11 تا 9 متر ارتفاع دارند و از سنگ های رسوبی آجری ساخته شده اند.

برای تأمین آب اشامیدنی ساكنین قلعه ، تعدادی حوضچه در بدنه سنگی كوه تعبیه شده بود كه از آب باران پر می شد و به مصرف ساكنین می رسید.

قلعه هلاكو ( آق گنبد )

این قلعه در جزیره ی اسلامی ( شاهی سابق ) بزرگ ترین جزیره مسكونی دریاچه اورمیه واقع است. قلعه هلاكو بالای كوهی در این جزیره ساخته شده و احتمالاَ قبر هلاكو و برخی از سرداران مغول در این قلعه جای دارد.

در آذربایجان شرقی قلعه های تاریخی دیگری وجود دارد كه نام آنها آورده می شود :

قلعه پیغام كلیبر، قلعه كلهر،  قلعه قیزلار،قلعه سی بناب ، قلعه داشلوجا ، قلعه قره جالو ، قلعه شربیت ، قلعه شیشه ، قلعه شیور ، آغجه قلعه ، رواسجان ، قلعه اورنگ ، قلعه زنگ ملك ، قلعه جنگل آباد ، قلعه گوررشت آباد قدیم ، قلعه گوورشله ران ، دمیر قلعه شله بران ، قلعه پشتاب ، قلعه آوالان ، قلعه میدانلار، قلعه ممشلو ، قلعه دوم ممشلو ، قلعه كندی گرمادوز ، قلعه وینق ، قلعه آغویه ، قاطر قلعه ی جانانلو ، آغجه قلعه ورزقان ( حسن آباد ) ، قلعه سقندل ( سقین دل ) ، قلعه هلاكو مرند.

بناهای حكومتی

عمارت ربع رشیدی تبریز

ربع رشیدی كه در حال حاضر از آن جز تپه و بقایای یكی از برج ها ، چیزی برجای نمانده است ، به دستور " خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی " وزیر دانشمند و پر قدرت سلطان محمود غازان خان در درون بارویی در دامنه كوه سرخاب در زمینی بلند در شمال كوی باغمیشه میان كوه ولیلانكوی و ششگلان ساخته شد.

مجموعه بناهای ربع رشیدی یكی از كارهای شگفت انگیزآن روزگار و بنیادی فرهنگی و دانشگاهی بود و هزاران نفر در آنجا به تحصیل مشغول بودند .

عمارت شهرداری تبریز

این عمارت در سال 1312 شمسی در زمان شهرداری " حاج ارفع الملك جلیلی " در محل گورستان متروك و مخروبه كوی نوبر تبریز ، با نظارت مهندسان آلمانی بنا گردید.

این ساختمان دارای یك برج ساعت چهار صفحه ای است كه با طنین صدای موزون زنگ هایش هر 15 دقیقه یك بار گذشت زمان را به مردم تبریز یادآوری می كند. ارتفاع این برج حدود 5/30 متر و نمای خارجی تالار شهرداری تبریز از سنگ تراشیدهشدهاست و نقشه ساختمان آن با نمونه ساختمان های كشور آلمان قبل از جنگ جهانی دوم كه با طرح یك عقاب در حال پرواز ساخته می شد ، مطابقت دارد. این بنا در وسط شهر تبریز و در میدانی موسوم به میدان ساعت واقع است . در حال حاضر تمام امور عمرانی شهر و امور اداری شهرداری تبریز در این عمارت متمركز است.

رصدخانه مراغه

براساس نوشته های تاریخی ، در سال 657 ه . ق به دستور هلاكو خان و همت خواجه نصیر الدین طوسی ، رصد خانه بزرگی در مراغه ساخته شدكه اساتیدی چون علامه قطب الدین ، فخرالدین مراغی ، محی الدین مغربی ، علی بن محمود ، نجم الدین الاسطرلابی و بسیاری دیگر در آنجا تدریس می كردند و در اداره آن نقش داشتند. بنای رصد خانه حدود 15 سال به طول انجامید.

به امر هلاكو ، كتاب و اسباب و آلات علمی و نجومی بسیاری كه از فتح بغداد به دست آمده بود به این رصد خانه منتقل گردید و در آنجا به كار گرفته شد . این مجموعه تا سال 703 هجری دایر بود ولی پس از آن بر اثر زلزله های سخت و بی توجهی امرای وقت رو به ویرانی نهاد.

رصد خانه مراغه 167 سال، پیش از احداث رصد خانه سمرقند ساخته شد و در زمان خود یكی از معتبرترین رصد خانه های جهان به شمار می رفت .

آثار باقی مانده از بنای این رصد خانه امروزه در دو كیلومتری غرب شهر مراغه هنوز به چشم می خورد . این رصد خانه شامل برجی به قطر 22 متر و احتمالاً به ارتفاع 25 متر بود . همچنین در كنار رصد خانه مدرسه ای برای تدریس علوم نجوم و ریاضی ایجاد شده بود و كتابخانه ای مشتمل بر چهار صد هزار جلد كتاب و سایر تأسیسات وجود داشت.

عمارت ائل  گلی

ائل گلی ( استخر مردم ) كه قبلا به آن شاهگلی ( استخر شاه ) می گفتند ، از گردشگاه های زیبا و دلكش تبریز و ایران است كه در جنوب شرقی تبریز بر دامنه ی تپه ای واقع شده است . ائل گلی استخری است بس بزرگ به شكل مربع به مساحت 54675 متر مربع . در جنوب آن تپه ای است كه آن را از بالا تا پایین،همسطح پله بندی كرده و نهر آبی از آن به طرف پایین روان است. از سمت جنوبی از وسط استخر خیابانی كشیده شده كه استخر را به صورت شبه جزیره ای در آورده است.

در مركز استخر عمارتی به شیوه ی سنتی در دو طبقه ساخته شده و اطراف استخر به صورت پارك بسیار زیبا و فرح بخشی درآمده است كه یكی از زیباترین جاذبه های گردشگری استان به شمار می رود .

بنای اولیه عمارت ائل گلی را به دوره ی آق قویونلو نسبت می دهند كه یك بار در زمان صفویه و بار دیگر در زمان قاجاریه توسط قهرمان میرزا،پسر عباس میرزا نایب السلطنه، در ایام حكمرانی آذربایجان بازسازی شد . در سال های اخیر مجدداَ این ساختمان تجدید بنا گردیده و جهت پذیرایی از گردشگران مورد استفاده قرارمیگیرد .

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

زهره پری نوش - سایت تبیان

(آذربایجان شرقی)سنگ نبشته ها

یکشنبه 9 مرداد 1390

نویسنده: Sourni | طبقه بندی:گردشگری، 

بافت های تاریخی – مدارس علوم دینی

سنگ نبشته رازلیق

كتیبه رازلیق بر صخره ای از كوه زاعان واقع در 12 كیلومتری شمال سراب در ناحیه رازلیق كنده شده است . ابعاد این سنگ نبشته 80 در 120 سانتیمتر است و متن آن 16 سطر است .

این سنگ نبشته مربوط به آرگیشتی دوم ( 685 – 730 ق . م ) پادشاه اورارتو و به مناسبت پیروزی در جنگ و تسخیر سرزمین های آرهو ، شولو ، بوقو ، گیردو ، گیتوهانی ، توایشدو و روتومنی نوشته شده است .

سنگ نبشته ی سقندل ( سیقین دل )

این كتیبه در سینه ی  كوهی به نام زاغی یا قیه در دو كیلومتری سمت شرقی ورزقان از توابع اهر قرار دارد . ابعاد این كتیبه 115 در 47 سانتیمتر و شامل 10 سطر حجاری شده است . این كتبیه در سال 1330 شمسی توسط محمد جواد مشكور كشف و توسط اورارتوشناس گرجی " ملیكشویلی " خوانده شد.

این كتیبه به دستور " ساردوی " دوم (735-750 ق.م) پسر آرگیشتی اول نوشته شده  و در آن از حمله به ناحیه پولوآدری و گشودن 21 قلعه و تصرف 44 یا 45 شهر سخن رفته است . به نظر ملیكشویلی ، پولوآدری در شمال آذربایجان واقع بود .

سنگ نبشته قیرخ قزلار نشنبان سراب

این كتیبه به خط میخی اورارتویی برروی صخره ای در دره قراكوه در روستای قیرخ قزلار نزدیك سراب در 12 سطر و به ابعاد 106 در 75 سانتیمتر كنده شده است . این كتیبه مربوط به آرگیشتی پسر روسا است و در آن از تصرف سرزمین های گیردو ، گیتوهانی و توایشدو سخن رفته است.

در نزدیكی این سنگ نبشته ، وجود سنگ افراشت ها قابل مطالعه است . همچنین در شمال این سنگ افراشت ها یكی از 21 قلعه ای كه شاه اورارتویی فتح كرده واقع شده است .

بافت های تاریخی

روستای اشتبین

این روستا در كنار رود ارس و با فاصله ا ی نه چندان زیاد از این رودخانه مرزی واقع شده است . در طراحی خانه های این روستای تاریخی به دلیل این كه در شیب تند كوه واقع شده ، هوشمندی زیادی به كار رفته است . خانه های قدیمی این روستا به شیوه معماری  دوره صفویه و قاجار ساخته شده اند.

روستای سیس ، شبستر

روستای سیس در 14 كیلومتری شبستر واقع و از آثار دیدنی متعددی برخوردار است . از جمله سنگ قیزیل داش به رنگ سرخ مایل به صورتی و به شكل صندوق است كه دورتا دور آن عباراتی به خط كوفی نوشته شده است. همچنین مزار پیر رجب و شیخ اسماعیل از عرفای بزرگ قرون 7 و 8 ه . ق كه در نزدیكی آن مجسمه قوچ سنگی بزرگی قرار گرفته ، از اماكن مقدس اهالی محسوب می شود .

مسجد محمد حنیفه كه بنای اولیه آن منسوب به صفویه است و در كنار آن مقبره ی " باله حسن " از مریدان " شیخ شهاب الدین اهری " قرار دارد ، از دیگر آثارِ سیس به شمار می آید.

روستای شیر امین ، آذرشهر

شیر امین از روستاهای تاریخی اما متروك است كه بین بخش های ایلخچی و ممقان از توابع آذرشهر واقع شده است . در  گورستان روستای شیر امین مجسمه های سنگی متعدد از حیواناتی چون قوچ ، صندوق ها ، ضریح ها وسنگ قبرهای حجاری شده با طرح ها و خطوط زیبایی به چشم می نشیند كه حكایت ا زهنر و فرهنگ دیرین این منطقه دارد . تپه باستانی شیرامین در نزدیكی این روستا گواهی بر قدمت آن است.

روستای قدمگاه

روستای قدمگاه یا بادامیار در جنوب آذر شهر از روستاهایی است كه دارای یك گورستان تاریخی است . علاوه بر آن در نزدیكی این روستا غار بزرگی وجود دارد كه به نام معبد یا مسجد غار معروف است .

بعضی از باستان شناسان قدمت این غار را به دوران پیش از تاریخ نسبت می دهند و بر این عقیده اند كه ابتدا به عنوان معبد استفاده شده و به تدریج در قرون ششم و هفتم و هشتم به بعد محل تكیه دراویش و عرفا گردیده و سپس به مسجد تبدیل شده است. این معبد به شكل گنبدی استوانه ای به ارتفاع حدود 12 متر با قاعده ای به شعاع 7 متر است . كه در نوك گنبد منفذی جهت تهویه و روشنایی تعبیه شده است . در حال حاضر نیز مردم جهت انجام برخی مراسم مذهبی از این مسجد استفاده می كنند.

روستای كندوان

كندوان در 22 كیلومتری اسكو و 62 كیلومتری تبریزواقع شده است. شیوه بنای خانه های این روستا از نوع معماری صخره ای به شكل مخروطی یا كله قندی احتمالاً مربوطه به قرن هفتم هجری است . برخی از باستان شناسان قدمت این روستا را به دوره های پیش از اسلام نسبت می دهند. در دل این تپه های بلند كه ارتفاع بعضی از آنها به 40 متر می رسد صدها آغل ، انبار و اتاقك حفر شده كه بسیار دیدنی است.

همچنین آب معدنی گوارایی كه از دل یكی از تپه های این روستا می جوشد از شهرت فراوانی برخوردار است و برای امراض كلیوی بسیار مفید است .

خانه های قدیمی تبریز

شهر تبریز به عنوان مركز ولایت عهدنشین عصر قاجار و دومین شهر پر رونق كشور از لحاظ داشتن خانه های قدیمی ، بسیار در خور توجه است . طبق مطالعات اولیه ، حدود 300 خانه قدیمی ارزشمند در شهر تبریز وجود دارد كه از این میان نزدیك به 80 باب از آنها با معرفی مدیریت میراث فرهنگی ، با كاربری فرهنگی تثبیت شده اند تا از گزند تخریب مصون بمانند.

خانه بهنام

این خانه كه به دانشكده هنر اختصاص یافته ، پیش از زلزله ویرانگر سال 1193 ه . ق و در دوره زندیه احداث شده است . خانه بهنام از دو قسمت بیرونی تشكیل شده و تزیینات معماری آن از قبیل ارسی طنبی اصلی ، دیوارنگارها ، گچ بری ها و بخاری های دیواری در نوع خود بی نظیر است.

در نمای اصلی خانه بهنام ستون های استوار با سرستون های زیبا و گچ بری های دل انگیز جلب توجه می كند . ارسی اتاقی اصلی ( طنبی ) با نقوش هندسی ، اسلیمی و شیشه های الوان از پركارترین نوع گره چوبی است.

در دیوار نگارهای طنبی این خانه از كارهای بسیار ظریف تذهیب تا پرتره ها ، نقوش گل و مرغ ، شكارگاه ها و مناظر مختلف در نهایت ظرافت استفاده شده و بخاری های دیواری زیبایی در آن تعبیه گردیده است .

بنای تاریخی طومانیانس

در روستا وینق و آینه لو بنای تاریخی طومانیانس با حدود یكصدسال قدمت ، واقع شده است.

این بنا در دو طبقه بسیار عظیم با سنگ های تراشیده شده ایوان سراسری و چهار برج به سبك قلعه های قرن نوزدهم اروپا ساخته شده است . نوشته اند مظفر الدین شاه قاجار هنگام مسافرت به اروپا در این عمارت با شكوه استراحت كرده بود . سنگ نوشته ای در دیوار عمارت دركنار در ورودی ، تاریخ 1907 میلادی را نشان می دهد. مقرنس های سنگی این بنا از نوع ظریف ترین و زیباترین تزیینات زمان خود بوده است .

خانه گنجه ای زاده

این خانه از دو قسمت به شكل حرف ( دال ) ساخته شده است . قسمتی از بنا مربوط به اوایل دوره قاجاریه و قسمت دیگر مربوط به اواخر آن دوره است .

این بنا در سه طبقه احداث شده  و بزرگترین تالار این مجموعه در طبقه دوم قرار دارد كه سقف وسیع آن با دهانه ی هفت متری به وسیله چوب و خرپای چوبی استوار گردیده است .

نمای شرقی و غربی بنا مزین به ستون ها و سرستون های بسیار زیبا و زیرزمین های آن با طاق های آذری تخت و با دهانه های بیش از 4 متر نشانی از اعتلای هنر اجرای طاق و گنبد در این بخش از میهن اسلامی است . از این خانه به عنوان ساختمان دانشكده مهندسی معماری و شهرسازی استفاده می شود .

خانه قدكی

این خانه كه هم اینك از آن به عنوان ساختمان دانشكده فرش استفاده می شود ، در اواسط دوره قاجاریه به دستور " اعتمادالدوله " ساخته شد . خانه قدكی دارای اندرونی و بیرونی ، تزیینات دیوارنگاری ، آیینه كاری ، گچ بری و آجركاری با بند برجسته است . اندرونی شامل اتاق های نشیمن و استراحت متصل به زیرزمین و بیرونی آن شامل تالار اصلی ( طنبی ) كله ای ها ، تالار فرعی و اتاق های خواب و استراحت مهمان است.

زیرزمین بنا كه با پوشش های متنوع آجری مسقف شده ، شامل فضاهایی چون مطبخ ، انبار گندم ، آب انبار و حوضخانه و ... است.

خانه مشروطه

بنای موزه به خانه مشروطیت معروف است و توسط " حاجی ولی معمار " در سال 1247 ش ساخته شده است . این خانه به " حاجی مهدی كوزه كنانی " از بازرگانان انقلابی تبریز تعلق داشت كه آن را در اختیار انجمن ایالتی تبریز گذاشت . این خانه بعد از به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی و آغاز دوران استبداد صغیر ، ستاد فرماندهی و محل تشكیل جلسات مجاهدین و رهبران بزرگی چون ستارخان و باقر خان و علی موسیو و سایر انقلابیون بود .

خانه لاله ای ها ، خانه شربت اوغلی ، خانه اردوبادی ، خانه حیدرزاده  و خانه ثقة الاسلام از خانه های ارزشمندی است كه در سال های اخیر توسط بخش دولتی به منظور استفاده های فرهنگی تملك شده اند . خانه بلورچیان ، خانه سرخه ای و خانه نصیر زاده از جمله خانه هایی است كه در عین مسكونی بودن ، در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسیده اند.

مدارس علوم دینی تبریز

مدرسه اكبریه

این مدرسه ، عمارت دو طبقه ی مفصلی داشت كه در سال 1266ه . ق در ضلع غربی و شمالی صحن بقعه ی صاحب الامر از طرف " میرزا علی اكبر خان " یكی از سرشناسان تبریز و مترجم و دبیر كنسلولگری روس بنیاد نهاده شد.

طلاب شیخیه در این مدرسه تحصیل علوم دینی می كردند و " حاج فتحعلی خان صاحب دیوان شیرازی " نیز هنگام اقامت در تبریز آب انبار بزرگی در حیاط مدرسه،در برابر مقام صاحب الامر ساخته بود. این آب انبار ماه ها آب مورد نیاز طلاب و مردم آن حوالی را تأمین می كرد.

بخشی از بنای اكبریه در سال 1345 شمسی توسط شهرداری وقت تخریب شد و به تدریج این بنای تاریخی در آستانه ی ویرانی كامل قرار گرفت. سرانجام سازمان میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی در سال 1367 به بازسازی و مرمت آن همت گماشت و طی چند سال كار و تلاش ساختمان،مدرسه ی اكبریه به شكل مطلوبی مرمت گردید.

مدرسه ی حاج صفر علی

 این مدرسه در " یمنی دوز " بازار،رو به روی سرای بزرگ ( شاهزاده ) واقع شده است. در ضلع شمالی حیاط ، مسجد بزرگی وجود دارد و در ضلع شرقی وغربیآن حجره های كوچكی برای اقامت و بیتوته ی طلاب علوم دینی ساخته شده است.

بانی این مدرسه تاجر نیكوكاری بود به نام حاج صفرعلی كه در روزگار نایب السلطنه عباس میرزا در تبریز می زیست . این مدرسه بارها تعمیر شد وآخرین تعمیر اساسی آن در سال 1327 شمسی به همت آقای " حاج سید ابراهیم آقای میلانی مجتهد " انجام شد.

مدرسه طالبیه

مدرسه طالبیه در بازار و در كنار مسجد جامع تبریز واقع شده است و سطح آن نزدیك یك متر و نیم از كف بازار پایین تر است.

عمارات غربی و شمالی مدرسه مشتمل بر حجره های پایینی و بالایی كوچكی هستند كه طلاب دینی به صورت شبانه روزی در آنها اقامت دارند. عمارت شرقی شامل كتابخانه و ساختمان نوسازی شده ی مدرسه ای است كه در سال 1367 ه . ق در محل چند مدرسه و حجره ی بزرگ فروریخته ، ساخته شده است.

بانی عمارت غربی معلوم نیست ولی عمارت شمالی در نیمه دوم قرن یازدهم هجری از طرف " حاج طالب خان " پسر " حاج اسحق تبریزی " ساخته شد. در سال 1087 ه . ق پس از پایان عمارت طالبیه ، درآمد مستغلاتی به آن وقف شد.

عمارت ضلع شرقی مدرسه یعنی كتابخانه و مدرسه جدید در سال 1327 شمسی به وسیله ی مرحوم " حاج محمد باقر خوئی كلكته چی " كه یكی از بازرگانان نیكوكار تبریز بود ساخته شد.

بالای در بزرگ  ورودی مدرسه ی طالبیه،زیر طاق مقرنس زیبای مدخل مدرسه دو سنگ نبشته مرمری نفیس نصب شده كه فرمان بخشش مالیات و عوارض شهر از طرف فتحعلی شاه قاجار را در خود دارد. اثر ارزنده ای كه در صحن این مدرسه به جا مانده ، حوضچه سنگی یك پارچه ای به شكل جام زیبایی از سنگ سیاه تراشیده و كنده شده است.

کتاب میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی

زهره پری نوش - سایت تبیان